Hallstein Doktrini - (E) Büyükelçi Dr. Mustafa Aşula

ABD Temsilciler Meclisi Dış İlişkiler Komitesiyle, İsveç Parlamentosunun Ermeni iddia ve tezlerini benimseyen kararlarından hemen sonra, ilk tepki olarak, hem Vaşington ve hem de Stokholm’daki Büyükelçilerimiz geri çağrıldılar. Bu girişim bana, çok uzak sayılmayacak geçmişteki bir doktrini hatırlattı.

1950 li yılların sonlarında Almanya Federal  Cumhuriyeti hariciyesinde (Auswartiges Amt) Walter HALLSTEIN çok ünlü bir Devlet Sekreteri (Müsteşar) idi.

Konrad ADENEAUR’in Şansölye olduğu bu dönemde Hallstein, İkinci Dünya Harbi sonrası, Almanya’da Rus işgal bölgesi (Ost Zone) esas alınarak kurulan Demokratik Alman Cumhuriyetinin (DDR) başka ülkelerce tanınmasını, Almanyanın birleştirilmesi (wiedervereinigung) davasına karşı ihanet olarak telakki ediyor ve böylesi bir girişimde bulunan ülkeden Büyükelçisini geri çekmek bir yana, bu ülke ile diplomatik ilişkilerini hemen kesiyordu.

Almanya bu şekilde kısa bir süre içinde, başta o zamanki Doğu Avrupa ülkelerinin çoğu olmak üzere, DDR’ı tanıyan keza bir çok Arap ülkesiyle de ilişkilerini kesmişti. Mısır Arap Cumhuriyeti bile bunlar arasında idi.

Gün geldi, ilişkilerin kesilmesiyle, Almanya’nın uluslararası işbirliği çabaları iyice daraldı. Bunun üzerine Hallstein, Demokratik Almanya Cumhuriyetini (DDR) tanıma niyetinde olan ülkelere büyük çaplı sayılacak maddi yardım ve destek önerilerinde bulundu. Hallstein hiç olmazsa bu yolla tahribatı biraz olsun önlemek veya azaltmak istiyordu.

Ancak uygulama Hallstein’da hayal kırıklıkları yaratmaktan geri kalmadı.

Bir bakıma, fiilen iyice izole edilen Almanya Federal Cumhuriyeti, uzunca bir süre sonra, Hristiyan Demokratların yerine, Berlin  Belediye Başkanı Willy BRANDT’ın şahsında, Sosyal Demokratların iktidara gelmesiyle, Almanyanın birleştirilmesi davasında farklı bir yol izlenmeye başladı ve meşhur (Ost Politik) tatbikata kondu.

Buna göre, DDR’ın tanınması, anılan ülke ile Almanya arasındaki ilişkileri artık olumsuz biçimde etkilemeyecekti. Aksine, Almanya Federal Cumhuriyeti Sovyet boyunduruğundan kurtulmak isteyen ülke ve halklara, mümkün olan alanlarda işbirliği ve yardımlaşma yoluyla destek olacaktı. Netekim, Polonya’da Lech WALESA ile başlayan harekat, Almanyanın bu politikasından çok yararlanacaktı.

Milletimize atılmak istenen haksız ve şen’i bir iftira olan Ermeni iddialarını hiç bir şekilde elbette kabul edemeyiz. Ancak planlı ve programlı ve uzun vadeli çalışmalarla bu kanaatte olanları da mutlaka ikna ederek, doğru yola getirmek durumundayız.

Bu babda Büyükelçilerimiz en önemli enstrümanlarımızdır.

Büyükelçilerimiz, bulundukları ülkede göreve devam edeceklerdir ki, her vesile ve her katmanda, Türkiyenin  haklı varlığını hissettirebilsinler, haksızlığı haykırsınlar ve dostluk çemberini her gün biraz daha genişletebilsinler. Ankara’da oturtulan bir Büyükelçi bunları yapamaz ve meydan haliyle muhasımlara kalır.

Bu bakımdan,  sırf Devletler Hukuku kitaplarında teorik olarak böyle yazıyor diye,  Büyükelçilerimizi çok önemli görevlerinden hemen etmemeliyiz.