Sabetayistler'in yoğunluğu ile bilinen Bülbülderesi mezarlığı
hakkında bugüne dek çok konular işlendi, söylendi, farklı iddalarda
bulunuldu.
Fakat buradaki mezartaşlarının ne anlama
geldiklerini bu mezartaşlarının ne anlamlar içerdiklerini,
Yahudilik ve Kabala literatüründe ne gibi bir anlamları
olduğuna dair bir çalışma yapılmadı.
Bazı yazarlar
Bülbülderesi mezarlığının Selanikliler bölümünde yatanların Sabetayist
kökenli olmadıklarını iddia etmekteydi.
Peki müslüman
mezarlıkları dinen bu kadar ihtişamlı, gösterişli ve bu kadar
sembollerle dolu olabilir mi ?
Buradaki mezarların
üzerlerindeki mezartaşlarında şiirler, ağıtlar, manalı sözler yazmakta
ve fotoğraf portleri ile de süslenmektedir.
Mezarlarda
Çerçeveli Fotoğraflar, Obeliskler, Süleyman Tapınağının İki girişini
sembolize eden Jakin Boaz Sütunları, Üç başlıklı Mermer Sütunlar,
mermer kabartmalı yüksek sütunlar, akasya motifleri ve birbiri ile
tokalaşan el sembolleri ve ezoterik işaretler yer almaktadır.
Yani genel olarak bir Müslüman mezarlığında olmayan bu
sembolleri Bülbülderesindeki mezartaşlarında bulabilirsiniz. Burada
Karakaşlara ve Kapancılara ait mezarların çoğu Kıbleye'de
bakmamaktadır.
Yahudi mezarlıkları Ortaçağ'a doğru kabirlerin
yerini herkesin gömüldüğü büyük mezarlıklara bırakmış, buna paralel
olarak kabrin mimari biçimi değişmiş, mermerden veya taştan sanduka
şeklinde kabirler yapılmıştır. Yahudilik'te ölümle ruhun bedenden
uzaklaştığına ve bu dünya ile ilişkisinin bittiğine inanılır, kabirde
yatan cesedin herhangi bir ıstırap çekeceği düşünülmez.
İslâm geleneğinde mevcut kabir azabı veya sorgulaması
inancına Yahudilik'te rastlanmamaktadır.
Hadis-i şeriflerde kabirler üzerine konan taşlara ve gelişi güzel
yazılar yazılması yasaklanmıştır. (İbn Mâce, Cenâiz, 43;
Tirmizi, Cenaiz, 57)
Ulemanın çoğu kabrin üstünün deve
hörgücü gibi yapılıp yerden bir karış kadar yükseltilmesinin mendup,
daha fazla yükseltilmesinin ise mekruh olduğunu beyan etmişlerdir.
Ayrıca kabirlerin mermer, taş malzemeyle masraflı ve gösterişli bir
şekilde inşası da caiz görülmemiştir.
Ebu Yusuf'a göre,
Kabirlerin üzerine oda veya kubbe gibi şeylerin yapılması tahrimen
mekruhtur. Fakihlerin çoğunluğu, kabre yazı yazıl¬masını yasaklayan
hadislerden hareketle ma-hiyeti ne olursa olsun kabir üzerine yazı
yazmayı mekruh saymıştır. (T.D.V
İslam Ansiklopedisi, Kabir Maddesi - Fıkıh, Ankara, 2005. Cilt :
24, s.234)
Mezarın şekli hususunda son olarak şunu söylemeliyiz ki
Müslümanın mezarı, sade, tabii ve mütevazi, mezar yapımında
kullanılan malzeme de basit ve ucuz olmalıdır.
Hadislerde
gelişi güzel yazının bile yazılmasının yasaklanmasına rağmen,
Bülbülderesi Mezarlığının Selanikliler bölümünde şiirler, manalı
sözler ile kitâbeler sergisi haline getirilmiş, mermer sütunlu
ihtişamlı yapılarla üzerleri kapatılmıştır. Müslüman mezarlıkları bu
kadarda ihtişamlı olamaz.
Buradaki kişilerin ne olduğundan çok mezartaşlarının ne anlamlar
taşıdıklarını biraz inceleyelim.
Bülbülderesi, Üsküdar Selanikliler sokağı arasında
Selanikliler'in çoğunlukta olduğu Karakaşlar ve Kapancı cemaatinin de
defnedildiği mezarlıktır.
Mezarlığın Selanikliler tarafı
Sabetaist mezarlığı olarak da zikredilmektedir. Burada sanat
camiasından bürokratına, bilim dünyasından, siyasetçisine birçok
önemli ismi bulabilirsiniz. Bu mezarlıkta birçok müslüman mezarlığında
bulunmayan, müslüman mezarlarından ayırt edilebilecek birçok unsur
bulunmaktadır. Çok eski mezar taşlarınında bulunduğu mezarlıkta, her
mezar taşının üzerinde gizli anlamlar içeren semboller ve motifler
vardır.
Bülbülderesi Mezarlığı Sabetayistler için özel bir önemi vardır.
Sabetay Sevi ve yirmialtı halifesinin soyundan olmayan
kimsenin buraya gömülememesidir. Buradaki aileler birbirleri
akraba ve ayrıyetten cemaatin en önde gelen
aileleridir.
Sabetay Sevi ve yirmialtı halifesinin soyundan
olmayan Sabetaycı aileler ise; Feriköy, Aşiyan, Zincirlikuyu,
Karacaahmet, Edirnekapı, Nakkatepe gibi mezarlıklarda, cemaate ait
adalara ve bölümlere gömülmektedir.
( Rüştü Karakaşlı,
Nazif Özge ve Gerçel Ailesi, Sosyalist Kültür Dergisi,
2009)
Selanik doğumlu Yazar Münevver Ayaşlı hatıralarında
Bülbülderesi mezarlığı için şunları söylemişti:
"Dönmeler İstanbul’da da yine eskisi gibi İzmir’de Selanik’te
olduğu gibi yaşamışlardı. Dönmelerde o kadar fark gözetenler vardı
ki,kendi mezarlıklarına gömülmek isterler, zinhar Türk Müslüman
mezarlıklarına gömülmek istemezlerdi. Kendi mezarlıkları Üsküdar’da
Bülbülderesi Mezarlığıdır. Çok çok bakımlı müslüman mezarlığından çok
hristiyan mezarlığına benzer."
(Ayaşlı, Münevver, Rumeli
ve Muhteşem İstanbul, Timas Basim Ticaret San., 2003, İstanbul,
s.99)
Ölülerini hala Bülbülderesi Mezarlığına
defnetmektedirler.
(Yalçın, Soner, Efendi
Beyaz Türklerin Büyük Sırrı, I.Baskı, İstanbul, 2004, s.
43)
Amerikalı Araştırmacı İrwin M.Berg, "Dönmeler Kimdir ?"
isimli makalesinde, Bülbülderesi mezarlığında yaptığı gözlemeleri
şöyle belirmektedir:
"Sabataycıların kendilerine özgü mezarlıkları vardır. İstanbul
Üsküdar Bülbülderesi mezarlığı Karakaşlara ve Kapancılara aittir.
Kapancıların ve Karakaşların mezarları birbirinden ayrıdır.
Maçka Mezarlığı, Dönmelerin diğer bir kolu olan Yakubilere ait
olan bir mezarlıktır.
Daha bilinmeyen Dönme
mezarlıklarıda vardır. Bülbülderesi Mezarlığında ki mezar taşlarının
üzerinde fotoğraflar, yazılar, manalı sözler vardır. Bilakis
fotoğrafları olan aileler dönme oldukları hemen belli ederler. Bazı
mezartaşları İslami simgeler taşır, mezartaşlarında Ruhuna Fatiha
yazar, fakat bu mezarlıkların çoğu kıbleye bakmaz. Bir mezartaşında
manalı bir kelime görmüştüm. Bana bu nağmenin Sabetaycılar’ın inanç
esasları içinde anlaşılabilecek gizli manalı nağmeler olduğunu
söylemişlerdi. Sakladıkları kimliklerini mezartaşlarında manalı
şiirlerle belirtmişlerdi." (İrwin M.Berg, Who are the Donmeh,
2008. www.kulanu.org)
Bülbülderesi Mezarlığındaki
Mezartaşlarında Portreli Fotoğraflar
Bülbülderesi
mezarlığındaki Kapancılar ve Karakaşlar bölümündeki dönme mezarlarının
üzerlerinde portreli fotoğraflar ve mezarların üzerlerinin kapalı
olduklarını görürsünüz. Bunlar dönmeleri, diğer müslüman
mezarlıklarından ayıran en önemli özelliktir.
( Baer, Marc,
The
Donme - Jewish Converts, Stanford University Press, 2009.
p.204)
Sabetayizm Araştırmacılarından John Freely’nin Sabetay mezarlıkları
araştırmalarında Bülbülderesindeki gözlemlerini şu şekilde
aktarmaktadır:
"Bir yaşlı kadın bir mezarın başında dua ediyordu, mezar taşını
öptü ve sağ eliyle sevgiyle sıvazladı. Yaşlı kadın sonunda yerden bir
küçük taş aldı ve bunu özenle mezartaşının üzerine bırakmıştı."
Freely, burada tipik bir yahudi adetinin Bülbülderesinde
tekrar edildiğine işaret ediyor. (Freely, John, The
Lost Messiah, Penguin, 2001, p.257)
Bu mezarları müslüman mezarlarından ayıran en önemli özelliği
bir çoğunun kıbleye bakmayışıdır.
Buradaki Mezarlıkların,
Yahudi mezarları gibi üzerleri kapalıdır. Sabetaycıların masonlukla
paralel olan ortak noktalarından biriside simgelere ve sembollere önem
vermeleridir. Bülbülderesinde ki kabalistik ve ezoterik anlamlar
taşıyan mezartaşlarındaki sembollerin Yahudilikte olduğu gibi
Masonlukta da anlamları vardır. Sabetayistlerin mezartaşlarındaki
gizli şifreleri, Bülbülderesinin dışındaki diğer mezarlıklarda da
bulabilirsiniz. Çerçevelenmiş fotoğraflar, Tevrat ve Kabala kaynaklı
Süleyman Tapınağının İki Girişindeki Jakin ve Boaz sütunlarını,
obeliskler, lahitler ve sandıklar, akasya motifleri, birbirine
sarılmış eller vb. bulabilirsiniz. Nitekim mezarların bu kadar
gösterişli ve anlamlı semboller içermesi Tevrat ve Kabala kaynaklıdır.
Sabetaycılar mezartaşlarında bile kökleri olan Yahudilik’in ve Yahudi
mistizmi Kabala’da anlamlar içeren gizli sembolleri
kullanmışlardır.
Birbirine Sarılmış İki El ve Akasya Sembolü –
Bülbülderesi Mezarlığı
(Açık İstihbarat : Bu iki el sembolünün;
Özal'ın ve son zamanlarda kurulan bir partinin kullandığı sembol
olduğuna dikkat çekmek gerekiyor.)
Birbirine Sarılmış
İki El Sembolü – Bülbülderesi Mezarlığı
Bu sembolleri
Yahudi Mezarlıklarındada sıkça görebilirsiniz.
"RAB'bin azarlamasından, Burnundan çıkan güçlü soluktan,
Denizin dibi göründü. Yeryüzünün temelleri açığa çıktı. RAB yukarıdan
elini uzatıp tuttu, Çıkardı beni derin sulardan. Beni zorlu
düşmanımdan, Benden nefret edenlerden kurtardı, Çünkü onlar benden
daha güçlüydü." (Tevrat – Samuel Bap
22/16,17,18)
İki elin sıkışması işareti, Yakov’un ( Bene israel)’in Tanrı ile
yapmış olduğu anlaşmayı sembolize etmektedir.
(Rachel
Hachlili , Jewish
funerary customs, Second Temple period, BRILL, 2005,
p.340)
Newyork – Brooklyn
/ Bet David Yahudi Mezarlığı
Davud yıldızı içinde birbirine sarılmış iki el
Texas State
Mason Mezarlığı - ABD
Texas State Mason
Mezarlığı - ABD
Üstte Masonik Gönye ve Pergel, Akasya
motifleri ve birbirine sarılmış iki el
Amerikalı Araştırmacı Üstad Mason “Albert Gallatin Mackey”
Freemasonry adlı Masonik Ansiklopedisinde bu işareti şöyle
açıklıyordu.
“Ellerin sağdan ve soldan birbirine sarılarak birleştirilmesi”
masonlukta masonik kardeşliği ifade etmektedir.”
(Albert
Gallatin Mackey, Encyclopedia
of Freemasonry, Cilt 1, 1946, s.51)
"El işareti, birbirine sarılmış eller, birbirine kenetlenmiş
havada duran iki el işaretleri Tevrat (Tora) kaynaklı bir semboldür.
Genellikle rabiler bu işaretleri şabat günü yaparlar.
"
(Miriam Chaikin, Menorahs,
Mezuzas, and Other Jewish Symbols, Houghton Mifflin Harcourt,
2003, s.46)
MEZARLARDAKİ KABALİSTİK SEMBOLLER
Bülbülderesi
mezarlığındaki mezartaşlarının birçoğunda Kabalistik semboller yer
almaktadır.
Bu sembollerden biriside eski Mısır kökenli
Obeliks sembolüdür. Masonların önem verdikleri sembollerden
biri de, Eski Mısır mimarisinin önemli unsurlarından biri olan
"obelisk"tir.
Obelisk, tepesi piramit şeklinde olan, tek
parça, dikine uzun bir kuledir. Çünkü obeliskler ve üzerlerinde
taşıdıkları Eski Mısır figürleri, masonlarca kendi sembolleri olarak
kabul edilmektedir.
Yahudi Araştırmacı–Yazar Rachel Hachlili,
Yahudi
Mezar Gelenekleri adlı kitabında şunları belirtmektedir:
"Yahudiler eski mısır kökenli obelisk sütunlarını mezarlarında
sembolik olarak kullanırlar. Mezarlarını obeliks taşlar üzerine inşa
ettirirler, bunların nedeni Obeliks’in Kabala tezahüründe bir
anlamının olmasıdır. Bu anlam onlara ayrıyetten eski mısırda köle
kaldıkları dönemdeki dayanışmayı ve gücüde hatırlatmaktadır."
(Rachel Hachlili , Jewish
funerary customs, Second Temple period, BRILL, 2005,
p.340)
Araştırmacı-Yazar Üstad Mason John A. Weisse, Obeliks ve
Franmasonluk adlı kitabında Obeliks’i şöyle tarif
etmektedir:
"Eski mısırın mirası Obeliks dünyadaki birçok
masonların ve localarında sembolüdür. Hiram Süleyman Tapınağının iki
sütunu Jakin ve Boaz’ı yaparken Obeliks’den ilham almıştır. Obeliks
Kabala’da ihtişamlı gücün, kudretin bir tasviri görüntüsüdür. Obelisk
yönüyle ezoterik anlamlar taşımaktadır." (John A. Weisse, Obelisk
and Freemasonry, Kessinger Publishing, 1993, p.35)
Bülbülderesinde Obelisk Sembolleri ile Örülmüş
Mezarlar
Bülbülderesi Mezarlığı
Bülbülderesi Mezarlığı
Taş Obeliks
Üzerinde Yukarıdan Aşağıya Doğru Sarkan Örtülü Sütun - Bülbülderesi
Mezarlığı
Bülbülderesi
Mezarlığındaki Benzer Sembolün Aynısı Örtülü Sütun
Beth Abraham
Yahudi Mezarlığı Brooklyn- Newyork
Bülbülderesi
Mezarlığındaki Benzer Sembolün Aynısı
Yahudi Mezarlığı Örtülü
Sütun, Beth Yakov Mezarlığı Brooklyn- Newyork
Salem Yahudi
Mezarlığı – Newyork / Brooklyn
Resmin solundaki iki Taş Obelisk Üzerinde Aşağıya Doğru Sarkan
Örtü Motifi Bülbülderesindeki mezartaşının birebir aynısıdır. Hemen
sağda Obelisk motifli mezartaşları
Mt. Carmel Konverso
Mezarlığı - Chigaco
Katolik mezarları Haç Mermerler ile kaplıyken, Kripto Yahudilerin
Mezarlarında Obeliks Sembolleri görülmektedir.
Üç Sütun : Chochmah & Geburah &
Chesed
Üç sütunun Kabaladaki anlamını Masonik bir yayın
organı olan Çırak Kalfa Usta kitabında şöyle anlatılmaktadır:
"Üç Sütunu Mabedin girişindeki iki Sütun ( Jakin & Boaz )
ile karıştırmamak lazımdır.
Bu üç sütunun adları Kabbala’nın üç
Sefirotunun adı ile aynıdır. Bilindigi gibi, İbrani Kabalası ilahi
tezahürün özel bir ifade şeklidir. Sefirotlardaki Üç Sütun, Chochmah,
Geburah ve Chesed'dir. Dördüncü bir Sütun, görünenin görünmeyene
bağlayan Binah (yüksek zeka), maddeden kurtulduğu için, mevcuttur,
fakat ölümlü gözlere gözükmez."
(Çırak
Kalfa Usta – Tanju Koray, Cesar Rigo Yayınevi,1973, İstanbul,
s.61)
Üç Sütun Sembolü – Bülbülderesi Mezarlığı
Üç Sütun Sembolü
- New Hill Mason Üstadların Mezarlığı / Chigaco - ABD
Üç
Sütun Sembolü - Mt. Carmel Konverso Mezarlığı - Chigaco
Dört
direk üzerine oturtulmuş sandık “Ahit Sandığı”
New Oerleans
Yahudi Mezarlığı – ABD
Ahit Sandığını sembolize eden bir
mezartaşı
Bülbülderesi
Mezarlığı
Sembolize edilen Ahit Sandığı
Mezartaşındaki
Kabala kökenli Işık sembolü – Bülbülderesi Mezarlığı
Bülbülderesindeki
mezartaşı ile benzerlik gösteren Yahudi Mezarlıklarındaki Kabala
kökenli Işık sembolü
Mikalov Yahudi Mezarlığı – Prag /Çek
C.
Mt. Carmel
Katolik (Konverso) Mezarlığı – Chigaco / ABD
Mt. Carmel Konverso (Dönme) Mezarlığının Girişinde Haç’ın altında
Yahudiler için çok kutsal sayılan ve İsrail Devleti’ninde Sembolü olan
Menorah ve hemen yukarısında Bülbüldere Mezarlığında bulunan Kabala
kaynaklı Işık Sembolü
Akasya Sembolleri
Musa bütün İsrail topluluğuna seslenerek şöyle dedi: RAB'bin
buyruğu şudur:
"Aranızda armağanlar toplayıp RAB'be sunacaksınız. İstekli olan
herkes RAB'be altın, gümüş, tunç; lacivert, mor, kırmızı iplik; ince
keten, keçi kılı, deri, kırmızı boyalı koç derisi, akasya dalı armağan
etsin." (Tevrat – Çıkış Bap : 35 /4-5-7)
Bülbülderesi
Mezarlığı – Mezartaşındaki Akasya Dalları
Bülbülderesi
Mezarlığı – Mezartaşındaki Akasya Dalı
Bülbülderesi Mezarlığı – Obelisk şeklindeki
Mezartaşının Üzerindeki Akasya Dalı
Bet Abraham Yahudi Mezarlığı – Newyork /
Brooklyn
Bülbülderesindeki Akasya Dalı Sembolü Yahudi
Mezarlıklarında mevcuttur.
Texas State Mason
Mezarlığı - ABD
Hiram, efsanede, öldürücü darbeyi yedikten sonra düşer.
Masonik ritüelde, Aday, iste o zaman, tabuta yatırılır,
üzerine siyah bir örtü, bunun üzerine de bir akasya dalı konur.
(Çırak
Kalfa Usta – Tanju Koray, Cesar Rigo Yayınevi,1973, İstanbul.
s.104)
Akasya dalı masonlukta ve Kabala'da mistik bir semboldür.
Akasya masonlukta sonsuzluğu sembolize eder. Akasya dalı bir
anlamdada Masonların ilk üstadı Hiram Abiff’de hatırlatır.
Hiram öldürücü darbeyi yedikten sonra gömüldüğü yere Akasya
ağacı dikilmiştir. Böylece akasya, Masonlar için kutsal bir anlam,
Üstat derecesinin önemli sembollerinden birisi olarak kabul görmüştür.
(Albert
Gallatin Mackey, The symbolism of Freemasonry, Newyork, 1882,
p.153)