Blackbirding - Ceyhun Balcı

“Blackbirding” kavramını anlatabilmek için öncelikle bu kavramın doğduğu coğrafyadan kısaca söz etmekte yarar var.

Vanuatu diye bir ülkeden haberdar mıyız?

En azından adını fazlaca duymadığımız bir Pasifik adalar devletidir Vanuatu.

1800 yılında yaklaşık 1 milyon kişiyi  barındırmaktaymış irili ufaklı 83 adadan oluşan Vanuatu.

Bunca nüfus 1870’de 650 bine, 1890’da 100 bine ve 1935’te 41 bine düşmüş. İnanılır gibi değil ama, gerçek!

Uygar Batılı aydınlanma devrimi ile birlikte geçtiği kapitalizmde ilk krizle karşılaştığında çözümü sömürgecilikte ve emperyalist davranışta görmüş.

Bu çözüm gereğince özellikle çağın önde gelen ulaşım yöntemi denizyolu ile uzaklara yelken açar olmuş. Avustralya ve Yeni Zelanda’ya kadar erişmişken Pasifik adalarını es geçmek olmazdı!

İşte “Blackbirding” kavramı da bu ortamda doğacaktır.

İngiliz-Fransız ortak girişimiyle sömürgeleştirilen Vanuatu yerlilerine de bu süreçte Avustralya’daki şeker kamışı ve pamuk plantasyonlarında köle olmak düşmüş.

Zorla ya da kandırılarak köleleştirmeye bu coğrafyadaki adı  “Blackbirding” olmuş.

Vanuatu adı yakın zamanda kulaklarımıza çalınmış olmalıydı.

Geçtiğimiz yıl o denli önemli olmadığı halde fazlaca önem yüklenen Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi geçici üyeliğine seçilişimiz vardı ya!

İşte, o süreçte içerdeki alışkanlıklarımızı diplomasiye de taşıyarak çeşitli armağanlarla bu Pasifik ada devletlerini ayartmaya çalışmıştık. Belki, Vanuatu da onlardan biriydi.

“Blackbirding” ya da Vanuatu’daki nüfus erimesini de göz önünde tutarak “insan buharlaştırma” olarak adlandırabileceğimiz bu yerel uygulamayla Vanuatu ve başka Pasifik adaları birden bire ıssızlaştırılmış.

Elbette, uygulamayı yapanlar bu uygulamaya son derece masum bir ad da bulmayı unutmamışlar : “işçi toplama”.

Anadolu’da 20. Yüzyıl başında güvenlik nedenleriyle uygulanan göç ettirme “soykırım” olarak adlandırılıp, tersinin söylenmesi bile yasaklanırken Vanuatu’daki insanlık dışılığın  “işçi toplama” olarak anılması sizlere de ilginç gelmedi mi?!

Halk başına gelenlerden o denli habersizdir ki; İngiliz ve Fransız ortak sömürge yönetimi Vanuatu’nun dört bir yanına İngiliz Kraliçesi ile Fransız Cumhurbaşkanı’nın resimleri ile donatır.

Kraliçe değişmediğinden resmi de yerini korurken, Fransız Cumhurbaşkanları belirli aralarla değişmekte ve dolayısı ile de resimleri yenilerininki ile değiştirilmektedir. Resimdekileri karı-koca sanan Vanuatu halkı Fransız Cumhurbaşkanı’nın resminin değişmesinden karı-koca ayrılığı sonucu çıkartır olmuş.

Dünya iyi irdelendiğinde olan biten iyi algılandığında uygar Batılı’nın mızrağı çuvala sokamayacağı da anlaşılacaktır. Vanuatu uzaklardan pek de bilinmeyen bir örnek.

Bir Yahudi için “Holocaust” ne anlama geliyorsa, Vanuatu halkı için de “Blackbirding”  yerel  “Holocaust”  eşdeğeri durumu simgelemiş olmuyor mu?

Bu acılı geçmişe sahip uzak Pasifik adalar devletiyle 1995’ten bu yana Canberra Büyükelçiliği’miz aracılığıyla diplomatik ilişkimiz olduğunu da eklemekte yarar var!

(22.02.2010)

Not : Bu konuya Emekli Büyükelçi Bilâl N. Şimşir’in “Türk Yahudileri” kitabında kısaca yer verilmiştir. Bu kitaptan ve başka kaynaklardan derlenen farklı bilgiler bu yazıya esin kaynağı olmuştur.