Onbaşı Sarumsak Olayından, Çukurambar Baskınına - Sedat Ergin

Gazetelere de yansıyan görüntüler, aslında bundan tam 13 yıl önce Refah-Yol hükümetinin son aylarında askerle polis arasında yaşanan gerilimleri çağrıştırıyor. Aradaki fark, galiba rollerin biraz değişmiş olması.

EMNİYET ASKERİN İÇİNE CASUS SOKUNCA

28 Şubat’ın en sıcak günlerinde ordunun darbe yapması ihtimalinden şüphelenen hükümet, Emniyet istihbaratı üzerinden askerlerin faaliyetlerini izlemeye almıştı.

Yine o dönemde bazı sivil polisler Genelkurmay karargâhını gözetlerken askerler tarafından yakalanmış, ayrıca Zırhlı Birlikler Komutanlığı’nın çevresinde şüphe yaratan bir sivil taşıtın Emniyet’e ait olduğunun ortaya çıkması krizi tırmandırmış, sonuçta ordu ile Emniyet arasında istihbarat alanındaki her türlü işbirliği fiilen durdurulmuştu.

O dönemde iki kurum arasındaki güvensizliğin doruk noktası Türkiye’nin gündemini altüst eden onbaşı Sarmusak hadisesi oldu. Emniyet Genel Müdürlüğü İstihbarat Dairesi, Deniz Kuvvetleri karargâhında askerlik yapmakta olan istihbarat kökenli bir polis memurunu ajan olarak kullanarak içeriden bir dizi önemli belgeyi sızdırdı. Bunlar arasında Batı Çalışma Grubu’nun faaliyetlerini gösteren çok hassas bir belge de vardı.

Bu belgenin dönemin Başbakanı Necmettin Erbakan’a ulaşması, onun tarafından Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel’e de iletilmesi, devletin tepesinde büyük bir krize yol açmış, “Devletin kurumları birbirlerinin aleyhinde istihbarat yapar mı?” sorusuna odaklanan bir tartışmayı beraberinde getirmişti.

Bu soruya Emniyet örgütü, bugün de “Evet, gerekirse yapar” yanıtını vermektedir.

Emniyet kanadının buradaki en önemli dayanağını, Turgut Özal’ın başbakanlığı döneminde çıkarılan ve polise anayasal düzene karşı faaliyetlerle ilgili istihbarat yapma görevini de veren bir yasa değişikliği oluşturuyor.

ÖZAL’DAN TARİHİ YASA DEĞİŞİKLİĞİ

1934 tarihli Polis Vazife ve Salahiyet Kanunu’na 1985 yılında yapılan ek 7’nci madde değişikliğiyle şu hüküm getirilmişti:

“Polis, devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğüne, Anayasa düzenine ve genel güvenliğine dair önleyici ve koruyucu tedbirleri almak, emniyet ve asayişi sağlamak üzere, ülke seviyesinde istihbarat faaliyetlerinde bulunur, bu amaçla bilgi toplar, değerlendirir, yetkili mercilere veya kullanma alanına ulaştırır. Devletin diğer istihbarat kuruluşlarıyla işbirliği yapar.”

Daha önceki dönemde polisin istihbarat alanındaki yetkisinde bulunan boşluklar bu yasa değişikliğiyle dolduruluyor, polise MİT gibi ülke genelinde istihbarat yetkisi tanınıyordu. Ama en önemlisi, “Anayasal düzene aykırı faaliyetleri istihbar etme” görevinin de polise verilmiş olmasıydı.

Emniyet örgütü, bu maddeyi her türlü darbe hazırlığının istihbaratını yapma yetkisini de içerecek şekilde tefsir ediyor.

POLİSİN İÇSELLEŞTİRDİĞİ BAKIŞ

Aslında polis örgütü, eskiden beri iktidarların gözünde en cazip devlet kuruluşlarından biri olmuştur. Asker üzerinde mutlak bir otorite tesis edemeyeceğini, keza MİT’in yüksek duvarlarından içeri nüfuz edemeyeceğini düşünen iktidarlar için polis örgütü her zaman kapıları işbirliğine açık, daha dost bir alan olagelmiştir.

Özal’la başlayan Emniyet’i güçlendirmek düşüncesi, sonradan Tansu Çiller döneminde büyük bir süratle devam etmiş, özellikle Emniyet istihbaratının güçlenmesine büyük yatırım yapılmış, bu birimde neredeyse MİT’e paralel güçlü bir yapılanma ortaya çıkmıştır.

Bugünkü Adalet ve Kalkınma Partisi hükümetiyle birlikte bu yönelişin yeniden ivme kazandığı söylenebilir.

Yine bu döneme bakıldığında Ergenekon gibi ülkenin gündemini çizen önemli siyasi davaların gerisinde önemli ölçüde polis birimlerinin mesaisinin yattığı bir sır değildir.

Burada altı çizilmesi gereken önemli bir husus şudur: Pek çok polis görevlisinde “Geçmişte biz zayıf olduğumuz için darbeler oldu, ama artık polisin gücü askeri bir müdahale önündeki en önemli caydırıcılıktır” şeklinde bir bakışın kuvvetli bir şekilde içselleştirilmiş olduğu objektif bir olgudur.

Rahmetli Özal, 1985 yılında Polis Yasası’nı değiştirirken, işin bugün nerelere geleceğini tahmin edebilir miydi?