Türk Medyası Bu Gizli Savaşı Neden Görmezden Geliyor? - Sait Çakır

ABD Başkanı Barack Obama ile İsrail Devleti arasında Eylül ayından beri süregelen kriz, iki haftalık bir sürecin sonunda, yeni bir aşamaya girdi.

Dünya Yahudiliğinin önemli bir çatı örgütü olan UJC’nin (United Jewish Communities) Genel Kurulu’na katılmak üzere Amerika’ya gelen İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun Obama ile görüşüp görüşmeyeceği dün sabah saatlerine kadar belirsizliğini korumuş ve Amerika-İsrail ilişkilerinde yaşanan krize bağlanmıştı. Beyaz Saray’ın yaptığı açıklamaya göre Obama Netanyahu’yla bugün öğleden sonra bir görüşme yapacak.

Bu görüşmeye geçmeden önce Obama’nın, geçtiğimiz gün, UJC toplantısında yapacağı konuşmayı, Teksas’taki katliamın anma törenini gerekçe göstererek iptal ettiğini ve kendisinin yerine Rahm Emanuelle’in bir konuşma yapacağını belirtelim.

Körfez Savaşı sırasında gönüllü olarak İsrail Ordusu’nda savaşacak kadar militan bir İsrail-yanlısı olan Emanuelle’in Obama yönetiminde bulunması şaşırtmamalıdır; Obama’nın toplantıya zaten katılmak istemediğini ve Teksas vakasını bir bahane olarak kullandığını düşünmek için elimizde birçok neden bulunuyor. Bu nedenlere aşağıda değineceğiz.

Obama-Netanyahu görüşmesine dönelim. Netanyahu’nun Amerika’ya geleceği haftalar öncesinden bilinmesine rağmen, uçağı kalkana kadar Obama’nın İsrail başbakanına randevu vermemesi tarihte eşi benzeri görülmemiş bir olaydır. Beyaz Saray’dan beklediği işaret bir türlü gelmeyince İsrail hükümeti umudunu kesmiş ve Cumartesi günü görüşmenin gerçekleşmeyeceğini duyurmuştu.

Öte yandan görüşmenin yapılacağını bildiren Beyaz Saray açıklamasında, görüşme talebinin Obama’dan değil Netanyahu’dan geldiği ima edilmişti. Neticede Obama’nın Amerika’ya gelen her İsrail başbakanının Amerikan Başkanı’yla görüşeceği şeklindeki teamülü bozmadığı söylenebilir; fakat Obama’nın bu görüşmeyi akşam saatlerine koyması, Netanyahu’ya karşı duyduğu soğukluğun bir ifadesidir ve İsrail basını bu durumu bir aşağılama olarak düşünmektedir.

OBAMA-NETANYAHU İLİŞKİLERİ

Obama ve Netanyahu, birer ay arayla, başkanlığa seçildiler ve başlangıçta oldukça yakındılar. Amerika’nın 1929’dan beri görmediği ölçüde derin bir ekonomik krize girmesi ve Bush döneminde izlenen saldırgan politikanın bu devletin meşruiyetini büyük ölçüde azaltması gibi nedenlerle açıklanabilecek Obama siyaseti temel olarak İran’la diplomasi yürütülmesi, Filistin’in bağımsız bir devlet olması ve İsrail’in genişlemesinin durdurulmasına dayanıyordu.

Netanyahu’nun bu siyasete önemli ölçüde uyduğunu hatırlatmakta fayda var; öyle ki Netanyahu, sınırları dar ve silahsız da olsa “bağımsız bir Filistin Devleti” lafını ağzına alarak ve Batı Şeria-Doğu Kudüs hattındaki yerleşimleri dondurarak herkesi şaşırtmıştı. Obama bu tutumundan ötürü Netanyahu’yu birçok kez tebrik etmişti.

Netanyahu, geçtiğimiz Eylül ayında yerleşimcilere izin vererek bu gevşek mutabakatı bozdu. Aslında her iki tarafın da bu ittifakın uzun sürmeyeceğinin bilincinde olduğunu düşünebiliriz. Obama’nın Netanyahu-Barak-Lieberman koalisyonuyla devam edemeyeceğinin farkında olduğu noktasında herhangi bir şüphemiz bulunmuyor; geleneksel Yahudi lobilerine karşı kendi Yahudi lobisini kurma çabasını bu çerçevede ele alabiliriz.

Diğer taraftan Netanyahu, Hizbullah’a karşı savaş kaybeden Olmert’ten sonra hükümete gelmiş ve aşırı-sağcı bir hükümet kurmuştur; İsrail’in İran’a karşı kullandığı saldırgan üslubun blöf aşamasını geride bıraktığı konusunda çıkan haberler, Netanyahu hükümetinin Obama’nın ısrar ettiği diplomatik yöntemlere itibar etmediğini göstermektedir.  

Obama ile İsrail arasındaki bu gerilim dünya basınının en çok işlediği konulardan birisidir. Avrupa ve İsrail basınının bu mücadeleden Netanyahu tarafının güçlü çıktığı izlenimini vermek istediğini söylemek mümkün.

The Economist’te çıkan “İsrail Obama için fazla mı güçlü?”* başlıklı yazıyı örnek gösterebiliriz;  isimsiz çıkan bu yazıda, Obama’nın Netanyahu’yu zorlayarak geri adım attırmak istediği fakat Netanyahu’nun İsrail halkı nezdinde büyük bir itibara sahip olduğu, buna karşılık Obama’nın Araplar tarafından İsrail’e söz geçiremediği için güçsüz, İsrailliler tarafından da kendilerine düşman olarak görüldüğü belirtiliyor.

Netanyahu hükümeti, bunu açık bir şekilde söylemese de, Beyaz Saray’ın kendisini devirmek için baskı yaptığını düşünüyor.**

Programatik açıdan Obama’ya daha yakın olan Tzipi Livni’nin Netanyahu’ya sadık bir muhalefet yürüttüğüne bakarak bunu içi boş bir vehim olarak değerlendirmekte acele etmemek gerekir.  Kuşkusuz Netanyahu’nun yerine geçebilecek birisinin bulunmadığı ve mevcut sağcı koalisyonun İsrail’de büyük bir halk desteğine sahip olduğu doğrudur. Ancak Obama yerleşimlere devam ederek “barış süreci”ni baltaladığı için öfke duyduğu İsrail hükümetini istememektedir ve bu öfkesini, randevu krizinde de gördüğümüz gibi, her fırsatta göstermektedir.

Netanyahu artık her açıklamasında Amerika’nın başkandan ibaret olmadığını açık açık söylemektedir. Obama ise buna karşılık Amerika’daki İsrail lobisini bölerek dünya Yahudiliğinin Netanyahu çizgisinden ibaret olmadığını göstermektedir.

Türk Basını

Obama ile İsrail arasındaki bu gizli savaşın büyük basında haber yapılmaması ise oldukça ilginçtir.

Ne İsrail’in politikalarına karşı çıkan, Obama-yanlısı yeni Yahudi lobisi J-Street’in geçtiğimiz günlerde düzenlediği görkemli toplantı ne de Obama-Netanyahu arasındaki randevu krizi gazete ve televizyonlarımız tarafından haber yapılmıştır.

Buna karşılık İsrail, Avrupa ve Amerikan basınında bütün bu gelişmelere ilişkin onlarca haber ve analiz yazısı yayımlanmıştır.

Bu gelişmelerin haber niteliği taşımadığı düşünülemez ve bu yüzden de basınımızın bu görmeme durumunu izah etmek oldukça güç. Ancak daha yakından bakıldığında bu güçlük ortadan kalkıyor.

Özellikle doksanlı yıllardan itibaren Türkiye’yi Amerika-İsrail eksenine oturtma çizgisini benimseyen büyük basının bu eksende yaşanan kırılmayı haberleştirmemesi oldukça mantıklıdır. Öte yandan basınımızın, büyüklerin kavgasına karışmama türünden bir terbiye refleksi gösterdiğini de varsayabiliriz.

*The Economist, 5 Kasım 2009, Is Israel too strong for Obama?, http://www.economist.com/world/middleeast-africa/displayStory.cfm?story_id=14816791&source=most_commented

**Netanyahu’ya yakın kaynaklara dayanılarak yazılan bir haber için bk: http://www.haaretz.com/hasen/spages/1126798.html