Kürt Açılımı II - İspanya Modeli Türkiye İçin Uygulanabilir Bir Model mi? - Dr. Engin Selçuk

Bir önceki yazıda İspanya modeli “bölgeli devlet”te, devletin bölünmezliği ilkesi korunmakla birlikte ülkenin, toplumsal yapıdaki çeşitli farklılıklar göz önünde bulundurularak (etnik yapı, dil, din gibi) bölümlere ayrıldığı ve aynı bölgelere idari ve siyasi özerklik tanındığının altı çizilmişti.

Bu noktada bölgeli devlet, aslında üniter ile federal devlet arasında kalan ’melez’ bir devlet biçimi idi.

Kürt açılımının tartışıldığı bugünlerde “PKK terörü” ve “demokrasi” arasında zorunlu bir bağ kurularak, tartışma PKK ve DTP’nin terimleri ile yürütülmekte ve üzülerek görmekteyiz ki aslında var olmayan bir insan hakları ve demokrasi sorunu içerisine gizlenen siyasi talepler kamuoyu tarafından gene PKK ve DTP’nin terimleri ile tartışılmaktadır.

Oysa gerek terör örgütü elebaşı ve gerekse DTP tarafından ortaya atılan öneriler ciddi bir kafa karışıklığının varlığını göstermektedir. Söz konusu öneriler (ki bu beyanları öneri olarak nitelemek dahi hatalıdır) kamu hukukunda var olan üniter, bölgeli, federal devlet tipleri ve konfederasyon modellerinden hiç birisine uymamaktadır.

                        ***
DTP, 26-28 Ekim 2007 tarihleri arasında Diyarbakır’da “Demokratik Toplum Kongresi” adıyla düzenlediği toplantıların sonunda bir bildiri kaleme almıştı. Bildiride, Türkiye Cumhuriyeti’nin demokratikleşme sorunu şeklinde tanımlanan Kürt sorununun, “Kürtlere demokratik özerklik sağlanarak çözülebileceği” görüşü yer almıştı. Çoğunluğunu DTP’lilerin oluşturduğu yaklaşık 600 delegenin katılımıyla yapılan toplantılarda ayrıca, Kürt halk önderi sıfatıyla anılan Öcalan’ın “muhatap alınması”, kendisine yönelik “İmralı uygulamalarına son verilmesi”, “halkla bağ kurabileceği bir ortam yaratılması” ve “başka bir yere nakli” talepleri de dile getirilmişti.

DTP’nin, asıl ciddiye alınması gereken talebi ise “bölgesel meclis” konusunda yatıyordu.

İstenen, federal yapı ya da etnik temelli bir özerk yönetim değil ama iller ve merkezi yönetim arasında kademeli idari yapı idi. Etnik ya da toprak temelli bir özerklik anlayışı yerine kültürel farklılıkların ifade edilebildiği ’bölgesel’ bir yapılanmanın kurulması, bildirinin ana omurgasını oluşturmaktaydı. Bildiriye göre, bölgeler, o bölge meclisinin yetki sınırları içindeki en büyük ilin adıyla anılacak ve il valileri, hem merkezi idarenin hem de bölge yürütme kurulunun aldığı kararları uygulayacaktı. Bu yolla DTP bildirideki ifadelerle, “Cumhuriyet’in kuruluş aşamasında gerçekleşmeyen demokratikleşmenin yaşama geçirilebileceği”ni savunuyordu. Anayasa’ya, ’ulus’ yerine ’Türkiye Ulusu’ kavramının yazılması, Türkiye ulusunun bir bileşeni olarak kürt ulusunun varlığının tanınması ve ’ayrı bayrak’  DTP’nin diğer taleplerini oluşturuyordu.

Görüldüğü üzere bugün Kürt açılımı adı altında kamu oyunda tartışma zemini bulan temalar, DTP’nin 2007’de kabul ettiği bildiri ile örtüşmektedir. Kamu oyuna yansıdığı kadarıyla projeye şimdi bir unsuru daha eklemek gerekecektir: bölgelere kendi asayiş güçleri ve ordusunu kurma hakkının tanınması.

                        ***
Tekrar altını çizmek gerekir ki, DTP’nin söz konusu taleplerini üniter, bölgeli, federal devlet tipleri ile konfederasyon modellerinden birisinin içerisine koymak mümkün gözükmemektedir.

Zaman zaman kimi DTP’liler ve terör örgütü elebaşı, çözüm için Cumhuriyet tarihindeki ilk anayasamız olan 1921 tarihli “Teşkilat-ı Esasiye Kanunu”nun temel alınması görüşünü savunmakta ve bu savunmadan yola çıkılarak 1924 Anayasası ve Cumhuriyetin kuruluş felsefesi tartışmaya açılmaktadır. Kabul etmek gerekir ki,  1921 tarihli Teşkilat-ı Esasiye Kanunu’muz yerel yönetimlere ciddi ölçüde özerklik tanıyarak İspanya modeline yakınlaşmaktadır. Ancak buradaki özerklik gene de siyasi değil “idari” niteliklidir. Zira belli alanlarda kendilerine düzenleme yapma yetkisi tanınan vilayetler, bu yetkilerini Anayasa’nın 11. Maddesine göre “Büyük Millet Meclisi’nce vaz’edilecek kavanin mucibince” yani kanunlar gereğince yerine getirir. Kuşkusuz bu konu tamamen ayrı bir tartışmaya konu oluşturur. Konu hakkında daha fazla yazmak ise şu aşamada “delinin kuyuya attığı taşı çıkarmaya çalışmak”tır.

Gene bu noktada henüz ortada hukuksal olarak nitelenebilecek bir tasarı ya da teklif yokken “İspanya Modeli”nin Türkiye açısından uygulanabilirliğini hukuksal terimlerle tartışmak da anlamsız olacaktır. Kaldı ki devlet biçimleri, birbirinden farklı gelenekler, siyasi kültürler ve sosyo-ekonomik yapılar üzerine şekillenir. Bu nedenle şimdilik, İspanya ve Türkiye arasındaki aşağıdaki basit karşılaştırma ile yetiniyoruz: