Botaş'ın Fransız hükümetinin Ermeni meselesi üzerine tavrı yüzünden Gaz de France'ın, Nabucco projesine katılımına karşı çıktığı haberleriyle birlikte proje ile ilgili tartışmalar yeniden başladı.
Romanya, Bulgaristan, Türkiye ve Avusturya ile birlikte beşinci ortak olan Macaristan'ın, 15 Mart 2007'de Rusların dev şirketi Gazprom'un rakip projesi Mavi Akım'ı tercih ettiğini açıklamasıyla, proje önemli yara aldı.
Macaristan Başbakanı Ferenc Gyurcsany'nin, Nabucco'yu bir “hayal”, buna karşın Rusya'nın Mavi Akım projesini “gerçek” olarak nitelendirmesi ise başta İngiltere olmak üzere Avrupa ülkelerinin tepkisini çekti.
Bu kapsamda, Gyurcsany'nin Nisan 2007'de Londra'da İngiltere Başbakanı Tony Blair'le yaptığı görüşmede de ağırlıklı olarak Nabucco ve Mavi Akım doğalgaz projelerinin tartışıldığı, Başbakan Blair'in, Macaristan'ın Mavi Akım konusunda geri adım atmasını ve Nabucco'ya ağırlık vermesini istediği iddia ediliyor. Diğer taraftan, AB Parlamenteri Hannes Swoboda'nın da AB Komisyonu ile Avusturya Hükümetinden, Macaristan'a baskıyı artırmalarını istediği belirtiliyor.
AB'nin gaz gereksiniminin % 25'ini karşılayan Rusya'nın enerji tekelini kırmayı amaçlayan Nabucco projesinde, birçok kez aksaklıklarla karşılaşıldı ve boru hattının açılışı sürekli ertelendi. Ancak, Rusya'nın Gazprom ile Macaristan'ın MOL (Hungarian Oil & Gas Public Limited Company) enerji firmalarının anlaşması karşısında, Birliğin çıkarları yerine kendi çıkarlarını ön planda tutan yeni ortak Macaristan AB ülkelerini hayal kırıklığına uğrattı.
Macaristan'ın bu olumsuzluğuna rağmen Nisan 2007'de proje ile ilgili olumlu bir adım atıldı. İran'ın, Avrupa ülkelerinin Rusya doğal gazına olan bağımlılığı ortadan kaldırmak için oluşturduğu "Nabucco" doğal gaz hattına katılması planlaması çerçevesinde İran milli gaz şirketi ile Avusturya OMV şirketi arasında 22 Nisan 2007'de, toplam değeri 4,6 milyar Euro'yu bulan iki anlaşma imzalandı.
Tahran'da düzenlenen 12. Uluslararası Petrol, Gaz ve Petrokimya Fuarı'nda imzalanan anlaşmalardan ilkine göre, Avusturya şirketi İran'daki LNG projelerine % 10 oranında katılacak ve İran'dan yıllık 2,2 milyon ton LNG alacak.
Diğer anlaşmaya göre de Avusturya şirketi İran'dan yıllık 5 milyar metreküp doğalgazı Türkiye üzerinden Nabucco Projesi çerçevesinde alarak Avrupa'ya taşıyacak. Yapılan anlaşmalardan ilkinin 18, ikincisininse 12 milyar dolar değerinde olduğu ifade edildi. İran Şirketi ile de OMV Şirketi İran'ın Güney Pars Gaz Yatakları bölgesi'ndeki 12. kısmın geliştirilmesi çalışmalarına da iştirak edecek.
Bilindiği gibi, Hazar, İran ve Türkmenistan doğalgazını Türkiye üzerinden Avrupa'ya taşıyacak olan Nabucco projesi Avusturya enerji grubu OMV önderliğinde yürütülüyor ve Avrupa'nın Rus gazına bağımlılığını azaltmak isteyen Avrupa Komisyonu tarafından da destekleniyor. Finansmanının % 70'i Avrupa Kalkınma Bankası'nca karşılanacak olan ve Azerbaycan'dan başlayıp, Bulgaristan'dan geçerek, Avusturya'da son bulacak olan Nabucco boru hattının yapımını üstlenen konsorsiyumun Başkanlığını yapan ve 100 milyonun üzerinde tüketiciye enerji sağlayan Avusturya'nın OMV şirketi, Orta Avrupa'daki en büyük petrol-gaz gruplarından sayılıyor.
Orta Asya ve İran gazının Avrupa ülkelerine taşınması amacıyla başlatılan ve Avrupa Birliği'nin öncelikli projeleri arasında yer alan Nabucco Projesinin gerçekleşmesi halinde Bakü-Tiflis-Erzurum boru hattını Avusturya'ya kadar uzatacak olan boru hattı, özellikle Avusturya, Almanya ve İtalya'ya gaz sağlayacak.
Ayrıca mevcut borular üzerinden Kuzey Afrika'dan da Nabucco'ya gaz nakledilebileceği düşünülüyor. 2012 yılında tamamlanması planlanan boru hattının hayata geçirilmesi için projeye % 20'şer hisse ile dahil olan beş ülkenin ortak karar alması öngörülüyor. Bu durum da Orta Asya'daki gazın Avrupa'ya ulaştırılmasını tekeline almak isteyen Rusya'nın, eski SSCB ülkeleri üzerinde oynamasına zemin hazırlıyor.
Rusya, Mavi Akım boru hattını Macaristan'a uzatarak, enerji kaynaklarını Avrupa'ya ulaştırma yollarını kontrol altına almaya çalışırken, Avrupa da Azerbaycan, Kazakistan ve Türkmenistan doğalgazının taşınması sırasında Rusya ve Gazprom'un devredışı bırakılması için Nabucco boru hattının önceliğini artırıyor. Avrupa'nın bu atılımında, Rusya'nın alım fiyatlarını artırmalarını sağlamak için Ukrayna ile yaşanan krizin ardından Gürcistan, Beyaz Rusya ve Azerbaycan'la yaptığı baskıların da önemli rolü olduğu vurgulanıyor.
Nabucco ile aynı pazarları hedef alan Rus Gazprom'un güney boru hattı projesi, Avrupa'ya doğalgaz ihracatı açısından % 80 oranında Ukrayna'ya bağımlı olan Rusya açısından önem arz ediyor.
2012'den itibaren yılda 31 milyar metreküp doğalgazın (Avusturya'nın yıllık ihtiyacının dört katı) Türkiye, Bulgaristan, Romanya ve Macaristan üzerinden Avusturya'ya sevk edecek olan Nabucco projesi için önde gelen gaz tesislerinden destek aranmasına karşın, proje konusunda zaman zaman siyasi zorluklar yüzünden problemlerle de karşılaşılıyor. Bu problemlerin başında ise halen Hazar Denizi'nin paylaşımı konusundaki anlaşmazlıklar geliyor.
Bunun yanısıra, boru hattı inşasında her 1.000 kilometrede taşınan gazın maliyeti ek yatırım gerektiriyor. Dolayısıyla, Nabucco Projesinin uzunluğu dikkate alındığında taşınması planlanan gazın maliyetini Avrupa ülkeleri için kayda değer oranda artırıyor.
Nabucco'nun rantabilitesinin ABD ile yaşadığı ihtilaf nedeniyle, İran ile yapılabilecek anlaşmalarla da doğru orantılı olduğu ifade ediliyor. Ancak, İran ile Avusturya OMV şirketi arasında 22 Nisan 2007'de imzalanan anlaşmalar, bu endişelerin aşıldığının bir göstergesi olarak karşımıza çıkıyor.
Diğer bir olumlu gelişme olarak, Avusturya'nın Budapeşte Büyükelçiliği'nce Nisan 2007'de Macaristan'ın hala Nabucco projesini desteklediği yönünde yapılan resmi açıklama gösteriliyor. Nabucco konsorsiyumu hisselerinin beşte birine sahip olan Macar petrol holdingi MOL da, kısa süre önce Mavi Akım'ın tercih edildiği yolundaki spekülasyonları yalanlamıştı.
2007'nin ilk yarısında boru hattı projesine altıncı ortak olarak kimin katılacağına karar verilecek.
Bulgargaz, Ekim 2006'da konsorsiyumun Avrupa'daki dört büyük enerji üreticisi -Gaz de France, Total ve Alman E. On RWE- ile görüşmelerde bulunmuştu. OMV tarafından ortağın seçilmesinden sonra projenin nasıl finanse edileceği yolunda kesin bir karara varılacağı ve Nabucco'nun yapımına başlanabileceği belirtiliyor.
Doğalgaz piyasasında Nabucco için bir istisna yapılmasını talep eden yatırımcılar, boru hattı kapasitesinin yarısını kendilerine ayırmak, diğer yarısını da pazarlamak istiyorlar. AB'nin onayının alınmasından sonra, inşaata başlama işareti olan “son yatırım kararı” verilebilecek. Bu proje, Avrupa için gerçekleştirilmesi mümkün tek proje olarak görülüyor.
Son dönemde gözlenen bu olumlu gelişmeler nedeniyle projenin gerçekleştirilmesi olasılığı her geçen gün artıyor. Böylece Avrupa ülkelerinin Rusya'ya olan bağımlılığı ortadan kalkacak ve Rusya'nın enerji kozunu kullanarak, bazı ülkelere yönelik olarak sürdürmeye çalıştığı yaptırımlar da son bulacak.
Dünya standartlarında bir proje olan Nabucco'nun bölgeye önemli faydalar sağlayarak olumlu yönde bir değişim yaratması bekleniyor. Proje kapsamındaki ülkelere önemli miktarda gelir sağlayacak ve aralarındaki ekonomik ve siyasi bağların güçlenmesine yardımcı olacak.
|
