| |
Osmanli Devleti Birinci Dünya Savasi'na Almanya'nin müttefiki olarak girmis ve 3 Agustos 1914'te seferberlik ilan etmesi öncesi / sirasi / sonrasinda Anadolu'nun hemen bütün bölgelerinde Ermeni komiteleri tarafindan organize edilen isyan ve tedhis faaliyetleri gerçeklesmistir. Bu dönemde (1914-1915) Ermeniler tarafindan gerçeklestirilen isyan ve tedhis hareketleri sunlardir:
- 1914 yili Ocak ayi Hinçak ve Tasnak örgütlerince organize edilen Kayseri Ermeni Isyanlaridir. Isyanlar sirasinda çesitli sekillerde halka ve askerlere yönelik Ermeniler tarafindan terör faaliyetleri gerçeklestirilmistir. Bu olaylar sirasinda bomba imalathaneleri tespit edilmistir. Hükümet tarafindan yapilan aramalarda, Ermeni evlerinde, mezarliklarinda, cemiyetlerinde, kiliselerinde, okullarinda birçok silah, cephane, dinamit, talimat, beyanname ele geçirilmis ve birçok Ermeni suçüstü yakalanmistir.
- Hemen her kritik dönemde isyanlarin görüldügü Zeytun'un Ermeni ahalisi, seferberlik ilân edilir edilmez ayaklanmistir. Komiteler, Rusya ve Fransa tarafindan her defasinda desteklenen ve III. Napolyon tarafindan ''République de Zeitoun'' (Zeytun Cumhuriyeti) olarak ilân edilen bölge Ermenileri, daha önceden bütün hazirliklarini tamamlamis olduklarindan, 3 Agustos 1914'te seferberligin ilâniyla, subay ve erlerini Zeytunlu Ermenilerin teskil edecegi bir ''Ermeni Alayi'' kurmak üzere yetkililere müracaat etmisler ve bu istekleri reddedilince, isyan ederek çevrede katliam yapmaya baslamislardir.
- 1914 yili baslarindan itibaren Ermenilerin organize bir sekilde isyan hazirliklarina giristikleri yerlerden birisi de Van vilayetidir. Van vilayeti Ermenilerin Anadolu'daki faaliyetlerinin en açik görüldügü yerdir. Buradaki komitelerin çalismalari Türkiye'ye yönelik Ermeni faaliyetlerini bütün çiplakligiyla ortaya koymustur. Zira, diger vilayetlerde gizli kalan Ermeni tertipleri, burada aleni bir sekilde ortaya çikmistir. Özellikle son otuz bes-kirk yildir sik araliklarla Ermeniler tarafindan dünya kamuoyuna tasinan iddialari, Van'da gerçeklesen Ermeni olaylari çürütür niteliktedir. Van isyani, (15 Nisan 1915) niteligi itibariyle Osmanli Hükümeti tarafindan 27 Mayis 1915 tarihli ''Sevk ve Iskan'' kararinin en önemli sebeplerinden birisini teskil etmistir.
Isyan, ''Sevk ve Iskan'' kararindan yaklasik bir buçuk ay kadar önce 15 Nisan 1915 tarihinde çikmis, büyümüs hatta Türkler zor durumda kalmistir.
Van Valisi Cevdet Bey, Ruslarin Baskale Istikametinde Van'a dogru ilerledigini ve takriben 15 Mayis'ta Van'a gireceklerini tahmin ederek 14 Mayis'tan itibaren Van'dan Bitlis istikametine dogru geri çekilme emri vermistir. 15 Mayis'ta Rus ordusu içerisindeki Ermeniler bulusmus, sehirde kalan 20.000'in üzerinde Türk katledilmis ve yeni Van valiligine Aram Manukyan seçilerek kasabalara yeni Ermeni kaymakamlar dahi gönderilmeye baslanmistir. Oysa ''Sevk ve Iskân Karari'' bu tarihten sonra 27 Mayis 1915 tarihinde savas içerisinde olan Osmanli Devleti tarafindan bu ve bunun gibi faktörlerin dogal sonucu olarak ortaya çikmistir.
- Bitlis, Mus, Diyarbakir ve Elazig'daki isyân ve terör faaliyetleri 27 Mayis 1915 Sevk ve Iskân kararinin çikmasina sebep olan olaylardir. Bitlis'te Ruslarin dogudan Türk topraklarina dogru ilerlemesine paralel olarak 1915 Ocak ayindan itibaren yöre halkina yönelik katliam hareketlerine girismislerdir. 27 Mayis 1915 öncesi sadece Mus çevresinde baslangiçta 7.000 Ermeni silahlandirilmis ve bunlar gruplar halinde köylere dagitilmistir. Bunlara asker kaçagi Ermeniler de dahil olmus, özellikle Samsun'da askerlik çagindaki gençler dogrudan bu çete gruplari içerisine girmislerdir. Bölgeye Osmanli ordusu için asker almaya giden Osmanli memurlari öldürülmüstür.
Ayni sekilde, Diyarbakir'da ''Dam Taburu'' adiyla 500 Ermeni silahlariyla birlikte ele geçirilmistir. Yine Diyarbakir'da 12-14 Nisan tarihinde yapilan aramalarda vilayet merkezinde 60'in üzerinde bomba, kutular içerisinde birçok dinamit kapsülü, bol miktarda dinamit fitili, dinamit barutu, yüzlerce mavzer, manliher ve sinayder ele geçirilmistir.
Elazig'da basta papazlar olmak üzere birçok Ermeni ileri geleni Hükümet yetkililerine ''Ermenilerin üzerinde ve evlerinde hiçbir silah bulundurmadiklarina'' dair kesin talimat vermislerse de yapilan aramalarda sadece vilayet merkezinde 5.000'den fazla silah, 300 civarinda bomba, 40 kg bomba fitili, 200 paket dinamit ve 5.000 adet dinamit misketi bulunmustur. Bu silah ve patlayicilar bütün sehri havaya uçurmaya yetecek miktardadir. Ruslarin siniri geçip ilerlemeye baslamasiyla birlikte Elazig Ermenileri vilayet, kasaba ve köylerde Türk halkina yönelik toplu katliam hareketlerine girismislerdir.
- 27 Mayis 1915 öncesi Erzurum'da, Sivas'ta, Trabzon'da, Ankara'da, Adana'da, Urfa'da, Izmit Ve Adapazari'nda, Hüdavendigâr (Bursa'da), Musa Dagi'nda, Izmir, Istanbul, Maras , Antep , Halep ve daha birçok yerde Ermeni Isyân ve terör olaylari gerçeklesmistir.
Bütün bu gelismelerden sonra zaten savas gibi olaganüstü bir durumun içerisinde olan ve ayni anda birkaç cephede birden mücadele veren Osmanli Devleti kendi topraklarinin içerisinde kendisini güvence altina almak için zorunlu olarak devlete ihanet edenlere yönelik olarak Sevk ve Iskân kararini çikartmistir
|
