Sıcak para bağımlılığı! - Uğur Civelek

Döviz piyasalarındaki dalgalanma önce finansal piyasalar ve mali kesimi, daha sonra iş dünyası ve siyasi iradeyi panikletti. Merkez Bankası''nın şok faiz kararı ve döviz müdahalesi, TMSF''nin döviz satışları, siyasilerin pozitif söylemlerine rağmen olumsuz olarak nitelenen eğilim değişmeyince Maliye Bakanlığı baskılara boyun eğdi ve stopaj kararnamesini değiştireceğini açıkladı.

Konuyu daha iyi anlamak için hem mevcut durumu hem de stopaja ilişkin gelişmeleri irdelemek gerekiyor. Geçtiğimiz hafta içinde dolar/TL kurunun 1.6750 seviyesine ulaşması, belirsizliği önemli ölçüde artırdı, hükümeti panikletti, neyin doğru neyin yanlış olduğunu bilemez hale getirdi ve kendilerini akıntıya bırakma eğilimini pekiştirdi. Döviz kurunun 1.60''lı düzeyleri aşması pek dile getirilmese bile kriz anlamına gelecekti. Bundan kaçınmak için bir şekilde döviz kurunun 1.60''lı seviyelerin altına inmesi gerekli hale gelmişti. Üstelik Merkez Bankası doğrudan döviz satışı olmadan, net sermaye girişi sayesinde acilen gerçekleşmesi büyük önem taşır hale gelmişti. Çaresizlik içinde bunalan ve sakinleştirici söylemlerin hiçbir işe yaramadığını kabullenen hükümet, sıcak paraya ve bunun girişine aracılık edenlere teslim oldu. Başka bir deyişle denize düşünce yılana sarıldı. Son iki ayda yaşanan dalgalanmaların yüksek şiddette olmasına neden olan ve cari açığın büyümesini, sorunların ağırlaşmasını mümkün kılan sıcak para desteği ile günü kurtarmaya çalıştı. Bir anlamda gelecekte daha büyük dalgalanmalar yaşanması olasılığının da yolunu iyice açtı, sermayeye karşı edilgen konumunu iyice netleştirdi.

Diğer taraftan tüm finansal araçların 2006 yılı başından itibaren yüzde 15''lk stopaj yoluyla vergilendirileceği iki yıl öncesinden biliniyordu, yerli yabancı ayrımı söz konusu olmayacaktı. Piyasalarsa sanki böyle bir uygulama olmayacakmış gibi kendi bildiğini okudu ve spekülasyonun dozunu aşırıya götürmekten kaçınmadı. Her fırsatta portföy yatırımı şeklindeki yabancı sermayenin bu stopaj uygulamasından muaf tutulması için kulis yaptı. Zira söz konusu uygulama bir maliyet unsuruydu ve faizlerin düşüşünü sınırlayıp faaliyet dışı gelir şansını ortadan kaldırıyordu. Ayrıca sıcak paranın ilgisinin yön değiştirmesi ve eğilimlerin farklılaşması gelişmelerin kontrolden çıkmasına sebep olabilirdi. Beklenti yönetimi etkinliğini korumalıydı! Net sıcak para girişi olmadan mevcut dengesizliklerle birlikte yaşamak, enflasyon ve faizleri düşürmek ve düşük tutmak mümkün değildi.

 
Sonuçta beklentiler bozulduktan, son olarak siyasi irade bile panikledikten sonra stopaj uygulamasında inattan vazgeçildi, sıcak paraya teslim olundu. Ama artık çok geç, beklentiler bozulmadan yeterli olmasa bile belki bir etkisi olabilir, yaşanan dalgalanmanın daha sınırlı kalmasını sağlayabilirdi. Mevcut küresel koşullarda taze yeni giriş ihtimali oldukça zayıf, içeri giriş yapmış olanlarsa diğer koşullara bakarak yeni bir durum değerlendirmesi yapacak: ya kalacaklar ya da gidecekler. Küresel düzeyde likiditenin daralmaya ve faizlerin yükselmeye veya yüksek düzeyini korumaya devam edeceği bilinir, içerideki beklentilerin bozulduğu ve dengesizliklerin açığa çıktığı gözlenirken, tercihleri ne olabilir?..

Alınan stopaj kararı, kısa bir süre için döviz kurunu bir miktar geriletip, faizleri gevşetebilir. Altı aylık bilançolardaki tahribatın daha sınırlı kalması mümkün olabilir. Ya sonra ortaya çıkan tahribat hâlâ yüksekse veya bazı olumsuzlukların gizlendiği şüphesi artıyorsa ne olacak?
Bazı kesimlerin önümüzdeki bir-iki haftayı döviz ve faizdeki sınırlı gevşemeden yararlanarak riski azaltma yönünde değerlendirme çabası içine girmesi sürpriz olmayacak. Bu durum stopaj kararına ilişkin olumlu beklentileri önce sınırlayıp sonra da etkisini sıfırlayacak. Konunun olumsuz tarafları daha çok tartışılır hale gelecek.

Sorunun kökenine inerek çözmek yerine, görüntüyü kurtarmak orta vadede hiçbir zaman işe yaramadı, bu kez de sonuç farklı olmayacak.