Borç Ekonomisi: Bankalar , yurtdışından döviz olarak düşük faizle borçlanıyor, bunu Türk Lirasına çevirip daha yüksek faizle Hazineye verip kar edip büyüyorlar…

Bankacılık sektörünün yurt dışından kullandıkları sendikasyon ve seküritizasyon kredileri son bir yılda 6.5 milyar dolar artarak ağustos sonunda 14 milyar dolara kadar yükseldi.

Bankacılık sektörünün yurt dışından kullandığı sendikasyon ve seküritizasyon kredileri son bir yılda 6.5 milyar dolarlık büyümeyle 14 milyar dolara yükseldi.

Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu'nun (BDDK) verileri, bankaların YTL'deki degerlenmenin de etkisiyle dış borçlanmaların hızla artırdıklarını ortaya çıkardı. Sektörün Agustos 2004'te 7.5 milyar dolar olan sendikasyon ve seküritizasyon yoluyla yurt dışından sağladığı kredilere ilişkin borç stoku, 2004 sonunda 9.4 milyar dolara çıktıktan sonra bu yıl agustos ayında da 14 milyar dolar düzeyine yükseldi. Bankaların söz

konusu borçlanmalardan kaynaklanan dış borçları geçen yılın aynı ayına göre 6.5 milyar dolar, geçen yıl sonuna göre ise 4.5 milyar dolarlık büyüme kaydetti.

Buna göre agustos sonu itibariyle son bir yılda kamu bankaları sendikasyon ve seküritizasyon kredilerini 1.1 milyar dolar artırarak 2 milyar dolara yükseldi. Özel bankalar ise söz konusu borçlarını son bir yılda 4.9 milyar dolar artırarak 11.2 milyar dolara kadar yükselttiler. Kalkınma ve yatırım bankalarının borçlan 320 milyon dolarlık artışla 520 milyon dolara yükseldi. Yabancı bankaların da ilk defa bu yıl 165 milyon dolarlık bir sendikasyon kredisi borcu oluştu.

Bankacılık sektörünün sendikasyon ve seküritizasyon kredilerine ilişkin borçları 2002 yılı sonunda 3.5 milyar dolar civarında bulunuyordu. Söz konusu tutar 2003 yılında ise 7.2 milyar dolara kadar çıkmıştı.

Bankacılık sektörü, yılın ilk 8 ayında yüzde 15 büyüye -rek, 352 milyar YTL'lik aktif büyüklüge ulaştı. Sektörün Agustos 2004'te 285 milyar 537 milyon YTL olan aktifle -rinde son 1 yılda ise yüzde 23 artış yaşandı. Mevduat -lar son bir yıl içinde yüzde 22, geçen yıl sonuna göre ise yüzde 13 büyüme kaydede -rek, 215 milyar 703 milyon YTL'ye ulaştı. Sektörün vergi öncesi karı yılın ilk 8 ayı iti-bariyle 8 milyar 157 milyon YTL'ye, net dönem karı da 5 milyar 845 milyon YTL'ye yükseldi. Bankaların elde ettikleri net dönem karının yüzde 52'si özel bankalar, yüzde 34'ü ise kamu bankaları ile TMSF'nin elinde bulunan Bayındırbank tarafından sağlandı.

Bankacılık sektörü, son bir yıl içinde yüzde 23 büyüme kaydetti. Böylece aktif büyüklügü 352 milyar 186 milyon YTL'ye yükselen bankacılık sektöründeki büyüme oranı geçen yıl sonuna göre yüzde 15 oldu. Bankaların 8 aylık dönem itibariyle net dönem karları ise 5 milyar 845 milyon YTL'ye yükseldi.

Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu'nun açıkladığı aylık verilere göre, bankacılık sektörünün aktif büyüklügü agustos sonu itibariyle son bir yıllık dönemde yüzde 23, bu yılın ilk sekiz ayında da yüzde 18 oranında büyüyerek 352 milyar 186 milyon YTL'ye ulaştı. Bankacılık sektörü aktif büyüklügü geçen yılın agustos ayında 285 milyar 537 milyon, 2004 yılsonu itibariyle de 306 milyar 439 milyon YTL düzeyinde bulunuyordu.

Sektörün aktiflerindeki büyümene en önemli rolü kullandırılan kredilerdeki artış oynadı. Krediler bu yılın ilk sekiz aylık döneminde yüzde 31, son bir yıllık dönemde ise yüzde 42 oranında artarak 129.9 milyar YTL'ye kadar yükseldi.

Sektör bilançosunun pasif tarafındaki büyümede ise toplam mevduatların bir yıl içinde yüzde 22 büyüyerek 215 miyar 703 milyon YTL'ye çıkması etkili oldu. Mevduatlarda bu yılın ilk sekiz aylık dönemindeki büyüme ise yüzde 13 olarak gerçekleşti.

Bankaların karlarındaki artış ise yükselmeye devam ediyor. Bankaların bu yılın ilk sekiz aylık dönemindeki vergi öncesi karları geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 39.44 oranında artış göstererek, 5 milyar 850 milyon YTL'den 8 milyar 157 milyon YTL'ye yükseldi. Net dönem karı da 4 milyar 48 milyon YTL 'den yüzde 44.37 oranında artarak 5 milyar 845 milyon YTL'ye yükseldi.

Ancak kardaki bu yüksek oranlı artışta geçen yılın aksine bu yıl enflasyon muhasebesi uygulanmaması da belirleyici oldu.

Bankalar enflasyon muhasebesi uygulaması nedeniyle geçen yılın ilk 8 aylık döneminde 1 milyar 264 milyon YTL'lik net parasal pozisyon zararı göstermişlerdi. Enflason muhasebesi uygulanmayan bu yıl ise net parasal pozisyon kalemine yer verilmiyor.

Bankacılık sektörünün karının yüzde 34'ü, kamu bankaları ve Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu'nun elindeki Ba-yındırbank'ın karından oluştu. Kamu bankaları ve TMSF'nin elindeki Bayındırbank'm bu yılın ilk sekiz aylık dönemindeki vergi öncesi karı 2 milyar 801 milyon YTL, net dönem karı da 1 milyar 979 milyon YTL oldu.

Özel bankaların vergi öncesi karı ise 4 milyar 379 milyon YTL oldu. Özel bankalar bu dönemde 3 milyar 42 milyon YTL net dönem karı elde ettiler.

Yabancı bankaların vergi öncesi karı 467 milyon YTL, net dönem karı da 348 milyon YTL, kalkınma ve yatırım bankalarının vergi öncesi karı 511 milyon YTL, net dönem karları da 476 milyon YTL oldu.

Dış borcun dörtte biri Türk'ün Türk'e borcu

Türkiye'nin haziran ayı sonunda 161.8 milyar dolara yükselen dış borç stokunun, yüzde 26.5 oranında -ki 43 milyar dolarlık bölümünü Türkler'e ve Türk kuruluşlarına olan borçlar oluşturuyor.

Türkiye'nin haziran ayı sonu itibariyle 161.8 milyar dolara ulaşan dış borç stokunun, dörtte bir oranındaki 43 milyar dolarlık bölümünü Türk vatandaşları ile Türk bankalarının yurt dışındaki şubelerinden alınan borçlardan oluştugu belirlendi.

ANKA'nın Hazine Müsteşarlığı, Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) ve Merkez Bankası verilerinden yaptığı belirlemeye göre, Türkiye'nin Türk vatandaş ve kuruluşlarına olan, ancak çeşitli nedenlerle dış borç stoku içinde gösterilen borçlarının toplam stok içindeki payı, 2004 sonundaki yüzde 26.3'lük düzeyinden haziran ayı sonunda yüzde 26.5'e yükseldi.

Türkiye'nin Türk vatandaş ve kuruluşlarına olan borçları, haziran ayı sonu itibariyle 42 milyar 961 milyon dolar olarak gerçekleşti. Bu borçlar, 2004 yılı sonundaki 42 milyar 543 milyon dolarlık düzeyine göre yalnızca yüzde 1 oranında arttı.

Büyük bölümü kredi mektuplu DTH'lar

Türk vatandaşlarına olan "dış borçların" 16 milyar 380 milyon dolarla en büyük bölümünü, yurt dışında ikamet eden Türk vatandaşlarının Merkez Bankası'nda bulunan kredi mektuplu ve süper döviz hesapları hesapları oluşturuyor. Büyük bölümü Euro cinsinden olan söz konusu borçlarda, doların Euro karşısında deger kazanmasının da etkisiyle bu yılın ilk altı ayda yüzde 11 oranında gerileme gözlendi.

Eurobondlar

Dış borç stokunda 30 milyar 807 milyon dolarla önemli bir büyüklük oluşturan Hazine'nin uluslararası piyasalara ihraç ettigi eurobondların, neredeyse yarısı Türkiye'deki bankalarla gerçek ve tüzel kişi tasarruf sahiplerinin elinde bulunuyor. BDDK'nın

verilerine göre, haziran sonu itibariyle Türk bankaları ve yatırımcıların sahip oldukları eurobondların tutarı 14 milyar 863 milyon dolar düzeyinde oluştu. İlk altı ayda yüzde 4.3 oranında artan bu tutarın 10 milyar 558 milyon doları bankaların, geri kalan kısmı da gerçek ve tüzel kişilerin sahipliginde bulunuyor.

Yurtdışı banka şubelerinin kredileri

Türkiye'deki finansal aracılık maliyetlerinin yüksekligi nedeniyle bankaların yurtiçindeki kredi müşterilerine, yurtdışı banka ve şubeleri aracılığıyla kullandırdıkları krediler de borç stokunda önemli bir pay alıyor. Bankacılık sektörünün aslında Türkiye'den topladığı mevduatları yurtdışı şube veya kuruluşlarına aktararak yeniden Türkiye'ye kredi olarak getirdigi tutar, haziran sonunda 11 milyar 718 milyon dolar oldu. Bu tutar yılın ilk yarısında yüzde 15.6 oranında büyüme gösterdi.

Türkiye'nin dış borç stoklarının 92 milyar 243 milyon dolarla büyük bölümü özel kreditörlere olan borçlardan kaynaklanıyor. Bu kapsamda en yüksek borç ise 37 milyar 253 milyon dolarla bankalara bulunuyor.

Haziran sonunda Türkiye'nin resmi kreditörlere olan borçları ise 36 milyar 71 milyon dolara indi. Büyük ölçüde Dünya Bankası ve IMF'ye olan borçları oluşturan bu tutar, ilk altı ayda yüzde 11.8 azaldı.

Türkiye'nin haziran sonunda 33 milyar 505 milyon dolar olan kısa vadeli borçlarının ise 13 milyar 166 milyon doları ticari bankalara, 20 milyar 339 milyon doları ise özel kesime olan borçlardan oluşuyor.

Hazinenin iç borç stoku agustosta 4.3 milyar YTL büyüyerek 239.5 milyar YTL'ye ulaşırken, dış borç stoku da 200 milyon YLT'lik artışla 88.4 milyar YTL oldu.

Konsolide bütçe toplam borç stoku agustosta 4.5 milyar YTL'lik büyümeyle 327.9 milyar YTL'ye ulaştı. Stokta yılın ilk sekiz ayında ise 11.4 milyar YTL'lik büyüme kaydedildi.

Hazine Müsteşarlıgı'nm verilerine göre agustosta iç borç stoku 4.3 milyar YTL'lik artışla 239.5 milyar YTL'ye ulaştı. İç borç stokunda geçen yılın sonuna göre yaşanan artış ise 15 milyar YTL'yi buldu. Bu kapsamda piyasaya olan iç borçlar agustosta 3.1 milyar YTL'lik artışla 159.1 milyar YTL'ye ulaşırken, kamu kuruluşlarına olan borçlar ise 1.3 milyar YTL artarak 80.4 milyar YTL'ye çıktı. Geçen yıl sonuna göre ise piyasaya olan borçlarda 18 milyar YTL'lik büyüme, kamu kesimine olan borçlarda ise 2.9 milyar YTL'lik azalma yaşandı.

Dış borçlar

Agustosta dış borçlarda ise 200 milyon YTL'lik bir büyüme yaşandı. Ancak dış borçların 88.4 milyar YTL'ye çıkmasına yol açan bu büyüme tümüyle dolar kurundaki artıştan kaynaklandı. Dış borçlarda dolar cinsinden ise agustos ayında 1.3 milyar dolarlık, yılın ilk sekiz ayında ise 3.1 milyar dolarlık azalma oldu. Dolar cinsinden dış borç stoku 65.4 milyon dolara indi.

Dış borçların 34.7 milyar dolarını kredi, 30.7 milyar dolarlık kısmını ise uluslararası piyasalara ihraç edilen tahvillerle saglanan borçlar oluşturdu.

Agustos sonunda 327.9 milyar YTL'ye kadar yükselen konsolide bütçe iç ve dış borç stokunun 200.9 milyar YTL'lik kısmı YTL, 120.5 milyar YTL'lik kısmı döviz, 6.5 milyar YTL'si ise dövize endeksli borçlardan meydana geliyor. Toplam borç stokunun yüzde 48.5'ini piyasaya, yüzde 24.9'unu kamu kesimine olan iç borçlar oluşturdu. Dış borçların payı ise yüzde 26.9 olarak gerçekleşti.

Eylül ayında dolar kurundaki düşüşe bağlı olarak sıcak paranın, getirisi hızla arttı. Eylül 2004'te YTL'ye dönüştürülerek 1 yıl süreyle İMKB'de tutulan 1000 dolar, dolar bazında yüzde 69.4'lükgetiri sağladı. 1000 dolarını son bir yılda YTL mevduatta degerlendirenlerin dolar bazındaki kazancı yüzde 32.1-32.9, kamu kagıtlarında tutanların kazancı yüzde 33.1-43.2 arasında degişti.

Eylül ayında dolar kurundaki düşüşe bağlı olarak sıcak paranın getirisi yüzde 70'e dayandı. 2004 yılının eylül ayında YTL'ye dönüştürülerek 1 yıl süreyle İMKB'de tutulan 1000 dolar, dolar bazında yüzde 69.4'lük getiri sağladı. YTL mevduatta tutulan sıcak parada yüzde 32-33, kamu kağıtlarında tutulan sıcak parada yüzde 33-43'lük kazanç oluştu.

ANKA'nın 1000 dolarını bir yıl önce YTL'ye dönüştürerek, YTL cinsinden yatırım araçlarında degerlendirdigi varsayılan bir yatırımcıyı esas alarak yaptığı hesaplamaya göre, doların YTL karşısında deger kaybetmesine bağlı olarak sıcak paranın getirisi hızla artıyor. Geçen yılın eylül ayında dolardan Borsa, kamu kağıtları ve YTL mevduata geçenlerin getirisi, bu yılın aynı ayında yüzde 32 ile yüzde 69 arasında degişti.

YTL bazında getiriler

Eylül sonu itibariyle son bir yıllık dönemde Borsa'nın YTL cinsinden getirisi yüzde 51.8'i buldu.

Son bir yılda 6 ay vadeli kamu kağıtlarında yüzde 19.3,9 ay vadelilerde yüzde 22, 12 ay vadelilerde yüzde 22.1, 15 ay vadelilerde ise yüzde 28.4'lük getiri oluştu.

Sözkonusu dönemde sürekli bir ay vadeyle çevrilen

YTL mevduat yüzde 18.4, üç ay vadeli mevduat yüzde 19.1, altı ay vadeli mevduat yüzde 18.6, 1 yıl vadeli mevduat yüzde 18.5 kazanç sağladı.

2004 yılının eylül ayında 1.4973 YTL olan dolar kuru, bu yılın aynı ayında 1.3422 YTL'ye indi.

Borsa'daki sıcak paranın getirisi

Eylül 2004'te 1000 dolar bozdurarak elde ettikleri 1497.3 YTL'yi, bir yıl boyunca İstanbul Menkul Kıymetler Borsası'nda (İMKB) degerlendirenler, bu parayı Eylül 2005 sonunda 2 bin 273.4 YTL'ye çıkardı. Bu para eylül so-

nundaki kurdan dolara çevrildiginde ise 1694 dolara denk geldi.

Buna göre, son bir yıllık dönemde Borsa'da tutulan sıcak paranın getirisi yüzde 69.4'ü buldu.

Kamu kağıtlarına geçenler

Geçen yılın eylül ayında 1000 dolarını YTL'ye dönüştürerek son bir yılda sürekli olarak 6 ay vadeli kamu kağıtlarına yatıranların kazancı, bu yılın aynı ayında 1331 dolara çıktı. 1000 dolarını bozdurarak 9 ay vadeli kamu kağıtlarına yatıranlar bu parayı 1361 dolara, 12 ay vadeli kamu kağıtlarında degerlendirenler 1362 dolara, 15 ay vadeli kağıtlarda tutanlar 1432 dolara yükseltti.

Son bir yılda dolardan kamu kağıtlarına geçenler dolar bazında 6 ay vadeli kamu kağıtlarında yüzde 33.1, 9 ay vadelilerde yüzde 36.1, 12 ay vadelilerde yüzde 36.2,15 ay vadelilerde ise yüzde 43.2'lik getiri elde etti.

YTL mevduat

Elindeki 1000 dolarını 2004 yılının eylül ayında YTL'ye dönüştürerek YTL mevduata yatıranların son bir yıldaki birikimi, 1 ay vadeli mevduatta 1321 dolara, 3 ay vadelide 1329 dolara, 6 ay vadelide 1323 dolara, bir yıl vadeli mevduatta ise 1322 dolara çıktı.

Son bir yılda YTL mevduatta tutulan sıcak para bir ay vadeli mevduatta yüzde 32.1, üç ay vadelide yüzde 32.9, altı ay vadelide yüzde 32.3, 1 yıl vadeli mevduatta yüzde 32.2'lik kazanç sağladı.