Ortadoğu19 Ekim 2005 00:00

Irak''ta bölünme referandumu - Hasan Ünal

Hafta sonu Irak''ta yapılan referandumun sonuçları henüz belli değil. Bin bir türlü hile, desise, yıldırma ve şantajın gölgesinde yapılan referandum güya Irak''a demokrasi getirecek. Türkçe yayın yapan müzakere/mütareke basınına göre fazla bir sorun yok. Amerikalıların bile giderek savunmakta zorlandıkları konuları müzakere/mütareke basını kolaylıkla satabiliyor.Ama gerçekler ortada. Öncelikle bu referandum da tıpkı Ocak sonunda yapılan seçimler gibi fevkalade şaibeli. Ortada doğru dürüst ne seçim kütükleri var ne de nüfus sayımları. Irak''ın kuzey bölgelerinde Talabani ve Barzani gruplarının estirdiği terör demokrasi tanımıyor. O zaman kuzeyde Türkmenlerin oy kullanması Telafer örneğinde olduğu gibi terörle engellenmiş; diğer bölgelerde ise aşırı fiziki baskılar devreye sokulmuştu. Sünniler zaten sandıklara gitmemiş ve hatta Şii bölgelerinde bile halkın bir kısmı sandığa gitmekten imtina etmişti.abilify link abilify

Yaklaşık yüzde altmış civarındaki bir katılım ile seçimler yapılmış ve gerek oy kullanma gerekse sayım sırasında bin bir türlü hileye başvurulmak suretiyle istenilen sonuçlar elde edilmişti. Şimdi de benzeri bir tezgahın uygulanmakta olduğu anlaşılıyor. Referandum sonuçları açıklanmadan Amerikan Dışişleri Bakanı Rice halkın anayasanın kabulünden yana oy kullandığını açıkladı. Pazar gününden bu yana Batılı yayın kuruluşları bu yönde propaganda yapıyorlar.

Öyle anlaşılıyor ki, Sünni bölgelerinden Anbar ve Salahaddin''de büyük çaplı red oyları çıkmış. Üçüncü bir vilayetin yani Mususl''un da ''hayır'' demesi halinde anayasa reddedilmiş olacak. Ama Musul''da bir yandan Amerikalılar öte yandan da Barzani güçleri her türlü hileye başvurarak, hatta gerekirse çocuklara da oy kullandırmak suretiyle anayasanın kabul edilmesini sağlamaya çalışacaklar gibi görünüyorlar.

Anayasanın kabulü Irak''ın bölünmesine sebep olacaktır. Merkezi hükümetin fazlaca bir yetkiyle donatılmadığı; yerel idarelere ordu kurma dahil bütün hakları veren böyle bir anayasanın Irak''ı bir arada tutabilmesi hemen hemen imkansız. Mesele bu bölünmenin ikili mi yoksa üçlü bir bir çizgi mi takip edeceğinde. Eğer Sünniler ve Şiiler şu ana kadar genel hatlarıyla yapabildikleri gibi, tahriklere kapılmadan Müslümanlık ve Araplık temelinde birlikteliklerini sürdürüebilirlerse, o zaman Irak''ın ancak ikiye bölünmesi söz konusu olabilir.

Yani Irak''ın kuzeyinde fiili denetimi eline geçirmiş olan Kürt güçlerinin bağımsız bir devlet örgütlenmesine gitmesi senaryosu. Ancak hem Sünni hem de Şii Arapların aynı anda karşı çıktıkları ve hatta fiilen mücadele ettikleri bir Kürdistan ayakta kalamayabilir. Buna bölge ülkelerinden İran, Suriye ve Türkiye''nin de karşıtlığını ilave ettiğimiz zaman böyle bir Kürdistan Amerika''nın fiili ve etkili desteğine rağmen bile tutunamaz.

Ancak eğer Şiiler ve Sünniler birbirlerinin gırtlağına sarılır ve aralarında ciddi bir iç savaş yaşanırsa, o takdirde Irak''ın üçe bölünmesini engellemek zorlaşır ve Kürt grupların kuzeyde kendi devletlerine meşruiyet oluşturmasının önü açılır. Kısacası Irak ya üçe bölünür ya da bölünmez. Kürt gruplar ve Amerikalılar bunu gayet iyi bildikleri için Şiilerle Sünnileri savaştırmak için ellerinden gelen her türlü provokasya başvuruyorlar.

Bu anayasanın reddedilmesi Irak''taki kaosu hızlandıracaktır. Ama kabulü de asayiş getirmeyecek ve haksızlığa uğradığını düşünen geniş Sünni kitlelelerini haklarını şiddet yoluyla elde etmeleri düşüncesine itecektir. Irak''ta olumlu senaryo hemen hemen yok gibi. Bütün senaryolar bölünme içeriyor. Ve buna rağmen AKP hükümetinin konuya ilgi duyduğunu gösteren ipucu yok gibi.