Galata Limanı İhalesinde Bilgi Kirliliği - Zekeriya Temizel

Türkiye alkışlarla talan ediliyor.

Galata Limanı ihalesi nedeniyle ilk günlerde atılan başlıkları hatırlayın: ''Türkiye'nin en büyük özelleştirilmesi'' , ''TÜPRAŞ'tan bile daha pahalıya gitti'', daha neler neler.

Kamuya yansıyan bilgilere göre yapılan neydi?

Karaköy'den Fındıklı'ya kadar olan kamu mülkünde, projede belirtilen inşaatları yapanlar, bunları 49 yıl süreyle kullanacaklar. İhaleye katılanların tümü inşaatları yapmayı kabul ettiklerine göre ihale de, en fazla kira teklif edenin üzerinde kalacak. İhaleyi 49 yıl için 3.538 bin Avro teklif eden Ofer-Kutman ortaklığı kazanmış.

Sadece bu bilgilerle olayı değerlendirenler yapılanı alkışlıyor.

Oysa kamuya verilen bilgiler kirli. Üzerindeki tozlar üflenip bilgiler temizlendiğinde ortaya çıkan durumsa tam bir fiyasko. Türkiye'nin en önemli varlıklarından birinin daha kamu yararına aykırı olarak belli kişi ve grupların kullanımına verilebileceği olasılığı ortaya çıkıyor.

***

Olayla ilgili bilgiler neden kirli?

1) En başta ihalenin konusu hukuka aykırı. Özelleştirilen alan bir iktisadi işletme, yani sıradan bir liman, havaalanı, baraj ya da köprü gibi yap işlet devret kapsamında değerlendirilebilecek bir alan değil. Kentin en stratejik alanı. İstanbul'u İstanbul yapan kamusal alanların en önemlilerinden birisi. Tüm İstanbulluları ilgilendiren, kentin vitrinini oluşturan tarihi dokunun bir parçası. Bu kamusal alan; halktan kaçırılarak, halkın seçtiği yerel yöneticiler hiçe sayılarak, koruma kurulları dışlanarak, imarla ilgili yetkili kurulların onayı alınmadan, İstanbul ile ilgisi havaalanından gelip giderken baktığı otomobil penceresinden ileri gitmeyenler tarafından belirlenmiş bir proje ile ihaleye çıkarılmaktadır. Yapılan işlem kanunlara uydurulmaya çalışılmışsa da hukuka aykırıdır. Bu nedenle halka verilen bilgiler kirlidir.

2) İhale yapılmasına karşın bu projenin, nihai proje olup olmadığı, ihaleden sonra projede değişiklik yapılıp yapılamayacağı bilinmemektedir. Anayasaya aykırı bir şekilde imar yetkisini yerel yönetimden özelleştirme idaresine devreden yasaya dayanarak bu projede ve imar durumunda yatırımcının talepleri doğrultusunda, gelecekte değişiklikler yapılacaksa rekabete açık bir ihale yapılamamıştır, bilgiler kirlidir.

3) Özelleştirilen alanın statüsü kesin olarak tanımlanmamıştır. Galata Limanı'nın gelecekte bir Bakanlar Kurulu kararı ile ''serbest bölge'' haline getirilmesi olasılığı var da potansiyel ya da bazı katılımcıların bundan haberleri yoksa bilgiler simsiyahtır. Bu alanın gümrük hattı dışı alan sayılması, Türk vergi kanunlarının uygulanmadığı gümrüksüz bir alan haline getirilmesi düşünülüyorsa, buraların işletmesine değer biçilebilir mi? Bu açıklar ihale şartnamesinde kapatılmamış ise bilgiler çok kirlidir.

4) Böyle bir ihalede, ihaleye çıkarılan alanın her metrekaresinin hangi işlev için kullanılabileceğinin kesin olarak belirlenmiş olması gerekir. Bu belirlenmemiş ise bu alanların kullanım amacının değiştirilerek kamunun kullanımına kapatacak olanaklar bırakılmışsa bilgiler kirlidir.

5) Yeterlik alarak ihaleye katılanlar aynı projeyi gerçekleştireceklerine göre, ihaleyi yapan kuruluşun, yapılacak olan tesislerin uygulama projelerini, kullanılacak malzemeleri belirleyen mahal listelerini de hazırlayarak ihaleyi açması gerekirdi. Bunlar yapılmamış, farklı katılımcılar farklı şeyler için teklif vermiş ise bilgiler kirlidir.

6) Altınboynuz'un ucuna yerleşmiş, Topkapı'yı ve Ayasofya'yı seyreden otellerin de yer alacağı alanın ihalesinde ''uygun bedel'' önceden belirlenmiş midir? İhalede teklif edilen bedelin ödeme koşulları teklif sahiplerine bırakılmıştır. Bu durumda teklif edilen ödeme planına göre 49 yıl içinde ödenecek tutar bugünün değerine indirgenerek hesaplandığında ortaya çıkan değer ''uygun bedel'' ile uyumlu mudur? Bunlar yapılmamış ise bilgiler kirlidir ve ihalede kamu yararının gerçekleştiğinden bahsedilemez.

***

Bazı kamu varlıklarının bugüne kadar değerlendirilmemiş olması, belirsizlikler altında talana açık çözümleri haklı kılmaz.

Bu tür projeler, yaratılan işyerlerinin bir kısmı siyasetçinin talepleri doğrultusunda dağıtılabildiği için siyasetçinin cenneti olarak tanımlanmaktadır.

 

Mevcut konum hukuka uygun olarak değerlendirildiğinde büyük kamu yararı yaratacak, ancak belirsizlikler altında yapılan ihale ile ortaya çıkacak zararlar asla telafi edilemeyecek sadece siyasetçiye cennet yaratacaktır.

Türkiye'nin bundan sonraki çabası da anayasaya aykırı yasalarla yapılan işleri temizlemek için uğraşmak olacaktır.