Beş Yüz Büyük Kuruluş İçinde KİT’ler - Öztin Akgüç
Türkiye'nin Beş Yüz Büyük Kuruluşu (BBK) içinde kamu iktisadi teşebbüslerinin (KİT) sayısı 1990'lı yılların başlarında 95 iken, özelleştirme isterisi ya da vurgunu, kapatma, devletin ekonomik faaliyetini azaltma, kötü yönetim sonucu, İstanbul Sanayi Odası'nın (İSO) anket araştırmasına göre 2004 yılında 18'e kadar gerilemiştir. İSO araştırmasından yararlanarak, BBK içindeki KİT'lerin 2004 yılındaki mali performanslarını, bir önceki yılla ve bu kapsamdaki özel kuruluşlarla karşılaştırmalı olarak ortaya koymaya çalışayım. * KİT'lerin mali yapıları, özel kuruluşlara göre daha sağlıklı bir görüntü vermektedir. discount drug coupons click free discount prescription cardcialis walgreen coupon cialis discount cialis couponkamagra kamagra 100mg kamagra gel
2004 sonu itibarıyla BBK kapsamındaki KİT'ler varlıklarının yüzde 61.6'sını özkaynaklarıyla, yüzde 38.4'ünü ise yabancı kaynaklarla finanse etmektedirler. Başka bir deyişle kaynaklarının yüzde 61.6'sı kendi özkaynakları, yüzde 38.4'ü ise borçtur. Borçların yüzde 57.4'ü kısa süreli, yüzde 42.6'sı ise uzun süreli, bir yıldan daha uzun vadelidir. Kısa süreli borçların varlık finansmanındaki payı yüzde 22.0 düzeyinde iken uzun süreli borçların payı yüzde 18.4'tür.
BBK kapsamındaki özel kuruluşlarda ise özkaynakların finansmandaki payı yüzde 52.5 olarak, KİT'lere göre daha düşüktür. Buna karşı borçların, yabancı kaynakların payı yüzde 47.5 olarak çok daha yüksektir. Ayrıca özel kuruluşların borçlarının daha büyük bölümü, yüzde 68.8'i kısa süreli, yüzde 31.2'si ise uzun sürelidir. Özel kuruluşların finansmanında kısa süreli borçların payı yüzde 31.3'e yükselirken, uzun süreli borçların payı yüzde 16.2 düzeyindedir.
BBK kapsamındaki KİT'ler özel kuruluşlarla karşılaştırıldığında, finansmanda özkaynakların payının, borçlar içinde de uzun süreli olanların payının daha yüksek olması nedeniyle KİT'lerin mali yapısı, özel kuruluşlardan daha sağlıklı gözükmektedir.
2003 ve 2004 yıllarında enflasyon düzeltmesi, özkaynaklar, özellikle ödenmiş sermaye enflasyon düzeltmesine tabi tutulurken borçların parasal kıymet olarak enflasyon düzeltmesine tabi tutulmaması işletmelerin mali yapılarında önceki yıllara göre iyileşme görüntüsü vermiştir. Ancak bu enflasyon düzeltme etkisi yalnız KİT'ler için değil, özel kuruluşlar için de geçerlidir.
* KİT'lerin kârları, özel kuruluşlardan daha hızlı artmış, kârlılık oranları yükselmiştir.
BBK kapsamındaki 18 KİT'in toplu net kârı (dönem zararları indirildikten sonra) bir önceki yıla göre cari fiyatlarla yüzde 92.8 oranında artarak 2.368.7 trilyon TL - milyon YTL'ye yükselmiştir. Kamu sektörü için deflatör 109.7 olarak alındığında, kâr artışı reel olarak yüzde 75.8 olarak hesaplanmaktadır. Özel kuruluşlarda ise kâr artışı cari fiyatlarla yüzde 53.0 enflasyona göre düzeltilmiş olarak (özel kuruluşlar için deflatör 113.8 olarak alınmıştır) yüzde 34.4 olarak hesaplanmaktadır.
KİT'lerde kârlılık oranları da yükselmiştir. Özsermaye - özkaynak kârlılığı (Dönem net kârı / Öz sermaye) yüzde 7.7'den yüzde 11.6'ya, varlık kârlılığı (Dönem net kârı / Varlık toplamı) yüzde 4.4'ten, yüzde 7.1'e, satış kârlılığı da (Dönem net kârı / Satışlar) yüzde 6.3'ten yüzde 10.6'ya yükselmiştir. KİT'lerde satış kârlılığı yüzde 10.6, özel kuruluşlarda satış kârlılığı yüzde 6.1'den çok daha yüksektir.
* KİT'lerde satış artışı düşük düzeyde kalmıştır.
BBK kapsamında 18 KİT'in net satış hasılatı cari fiyatlarla yüzde 14.8, enflasyona göre düzeltilmiş olarak yüzde 4.6 oranında artarken; bu kapsamdaki özel kuruluşların satışları cari fiyatlarla yüzde 36.3, enflasyona göre düzeltilmiş olarak da yüzde 19.8 oranında artmıştır.
KİT'lerde satışların yavaş artması, devir hızlarının, başka bir deyişle finansal verimliliğin özel kuruluşlardan daha düşük düzeyde kalmasına yol açmıştır. Bu nedenle KİT'lerde satış kârlılığı, özel kuruluşlardan daha yüksek olmasına karşın, özsermaye ve varlık kârlılıkları özel teşebbüslerde daha yüksektir.
* BBK kapsamında KİT'ler dolaylı vergilerin yüzde 53.5'ni sağlamıştır.
BBK kapsamında KİT'lerin Hazine'ye sağladığı dolaylı vergi tutarı, 482 özel teşebbüsten daha fazladır.
Rakamlardan biraz anlam çıkarabilenler, özelleştirme ile KİT'ler tümüyle yok edildiğinde, Hazine'nin gelecekte uğrayabileceği kayıpları daha iyi hesaplayabilirler.