Avrasya'da mücadele kızışıyor : ŞANGHAY İŞBİRLİĞİ ÖRGÜTÜ HİNDİSTAN, PAKİSTAN VE İRAN'I BÜNYESİNE ALDI

Sovyetler Birliği'nin çökmesinin ardından ''tek süper güç'' olarak uluslararası alanda kalan ABD'ye karşı yürütülen girişimlerin başında gelen Şanghay İşbirliği Örgütü (ŞİÖ) genişliyor. Örgütün Kazakistan'ın başkenti Astana'da yapılan son toplantısında Hindistan, Pakistan ve İran gözlemci üyeliğe kabul edildi. Uzakdoğu ve ŞİÖ üzerine araştırma yapan Siyasal Bilgiler Fakültesi Öğretim Görevlisi Barış Adıbelli , Hindistan ve İran'ın örgüte katılmasının önemli olduğunu söyledi.

ABD'nin tek süper güç olarak kalmasının ardından karşı arayışlara girişen bölgesel aktörlerden Çin ve Rusya, ilk önce ''Şanghay Beşlisi'' adıyla örgütlenmeye gittiler. Daha sonra bu yapılanmaya Avrasya'dan bazı devletler de katıldı ve örgüt Şanghay İşbirliği Örgütü adını aldı. ABD'nin küresel uygulamalarına tepki olarak gelişen en ciddi girişim olarak değerlendirilen örgüt son toplantısını 5 Temmuz'da Kazakistan'ın başkenti Astana'da yaptı. Üye ülkelerin hükümet ve devlet başkanlarının katıldığı toplantıda yeni gelişmeler yaşandı.

Dorukta, dünyanın en kalabalık ikinci ülkesi Hindistan, bu ülkenin Keşmir nedeniyle sorun yaşadığı Pakistan ve son dönemde ABD ile ilişkileri gerilen İran örgüte üye olarak alındı.

Bu ülkelere ''gözlemci'' statüsü verilmesine karşın yükümlülükler ve sorumlulukların eşit olduğu dile getirildi.

Doruktan önemli mesajlar çıktı

ŞİÖ ve Çin'deki gelişmeleri yakından izleyen Siyasal Bilgiler Fakültesi Öğretim Görevlisi Barış Adıbelli, ABD'nin Avrasya'daki hedeflerine karşı ilk meydan okumanın örgütten geldiğini kaydetti. Astana bildirisinde önemli mesajlar verildiğini belirten Adıbelli, şu değerlendirmeyi yaptı:

''Bu zirvede iki önemli tarihi karar alındı. Bunlardan birisi Hindistan, İran ve Pakistan'ın gözlemci statüsünde üye olarak kabul edilmesi. Diğeri ise terörle mücadele kapsamında Afganistan'da operasyonlara devam eden ABD'ye, geniş çaplı operasyonlara son vermesi, ŞİÖ üyesi Özbekistan ve Kırgızistan'a geçici olarak konuşlanmış olan Amerikan güçlerinin geri çekilme takviminin belirlenmesi yönünde çağrıdır. Bu kararlar, uluslararası politika açısından bir dönemin başlangıcını ilan eder nitelikte bulunuyor.''

Hindistan'ın üyeliğinin sürpriz olduğunu belirten Adıbelli, bu gelişmenin Çin'in dış politika atağı olarak yorumlanabileceğini söyledi. Adıbelli, ''ABD'nin Hindistan'ı Çin'e karşı bir denge unsuru olarak kullanmak istediği biliniyor. Çin ise Hindistan'ı ŞİÖ'ye alarak ABD'nin güdümünden kurtarmayı amaçlamıştır. ŞİÖ aracılığıyla büyümekte olan bu yeni güç, Çin'e karşı Rusya- Hindistan, ABD-Hindistan yakınlaşması engellenmiş olabilecektir'' dedi.

Son zirvede örgüt içinde de bazı dengelerin kurulduğunu belirten Adıbelli, Pakistan'ın üyeliğini Çin'in, Hindistan'ın üyeliğini ise Rusya'nın desteklediğini anlattı.

Çin ve Rusya ile müttefik olan İran'ın ise bu örgüt içinde olmasının ABD açısından anlamlı olduğunu belirten Adıbelli, ŞİÖ'nün batı sınırını bu ülkenin oluşturduğunu kaydetti. Türkiye'nin bu örgüte üyeliğine Rusya, Çin ve Özbekistan'ın karşı çıktığını belirten Adıbelli, ülkemizin Türk dünyasıyla ilişkilerinde daha ciddi sorunların gündeme gelebileceğini vurguladı.

Toplam 10 üye ile daha dinamik bir yapıya bürünen ŞİÖ üyelerinden Çin, Rusya, Pakistan, Hindistan nükleer güce sahip bulunuyor. İran ise bu yolda önemli mesafeler aldı.

Rusya'nın politikası bağımsız

Rusya ve Çin aynı zamanda BM Güvenlik Konseyi üyesi durumunda. Örgütün üyelerinin toplam nüfusu 2.5 milyarı geçiyor, yüzölçümü 37 milyon kilometrekareyi aşıyor. Örgüt içinde Çin ile Hindistan ekonomileri sürekli büyüyor. Rusya ise Vladimir Putin döneminde Batı'dan bağımsız bir politika izlemeye başladı.

Şanghay Grubu, Çin ve komşusu eski Sovyet cumhuriyetleri arasındaki sınır anlaşmazlıklarının çözümü amacıyla bir diyalog platformu olarak 1996'da kuruldu. Aradan geçen yıllarda bölgesel işbirliği öne çıktı.

Önce Rusya, Çin, Kazakistan, Kırgızistan ve Tacikistan tarafından oluşturulan ve ''Şanghay Beşlisi'' olarak anılan birlik 2001'de Özbekistan'ın da katılımıyla Şanghay İşbirliği Örgütü adını aldı. Günümüzde ortak yatırım projeleri ya da karşılıklı ticarette kolaylıklar gibi ekonomik işbirliğini geliştirme çabalarını ön plana çıkaran örgütün gelecekteki planları arasında, serbest ticaret bölgesi oluşturulması da bulunuyor.

Şanghay İşbirliği Örgütü'nün kuruluşunda, iki büyük üye Rusya ve Çin'in çıkarları önemli rol oynuyor. İki ülke de Orta Asya'da ağırlığı ABD'ye kaptırmak istemiyor ve karşı denge unsuru oluşturuyor.

Andican'da meydana gelen olayların ardından Özbekistan Devlet Başkanı İslam Kerimov 'un Pekin'e giderek Stratejik İşbirliği Anlaşması imzalaması dikkat çekmişti.