Cari Açık ve Açığın Kapanması : Taşıma Su ile Dönen Değirmen

Cari açık rekora koşuyor

Hükümetin 2005 yılının tamamı için öngördüğü 10.6 milyar dolar cari açık, yılın ilk 5 ayında aşılırken, yıl sonu için yeni stand-by anlaşmasıyla 15.4 milyar dolara çıkarılan revize edilen cari açık hedefinin de tutmayacağı ortaya çıktı. Yılın ilk 5 ayında 11 milyar 116 milyon dolar olan Türkiye'nin cari işlemler açığıyla ilgili tarihsel ortalamaları bu yılki cari işlemler açığının 21.5 milyar dolara gittiğini gösterdi.

Bu yılın ilk 5 ayındaki cari açık rakamıyla 1984 yılından bu yana gerçekleşen yıllık cari açık rakamları bile aşıldı. 2004 yılı dışarıda bırakıldığında en yüksek cari açığa ulaşılan 2000 yılının tümünde bile bu rakam 9 milyar 819 milyon dolar olmuştu.

Cari işlemler açığının ulusal gelir içindeki payının da bu yıl en yüksek düzeye ulaştığı görülüyor. 2004 yılında 299.4 milyar dolar olan ulusal gelirin yüzde 16.5 artışla 2005 yılında 349 milyar dolara ulaşacağı tahmini dikkate alındığında eğer yıllık cari açık 21.5 milyar dolara çıkarsa, bunun GSMH'ye oranı da yüzde 6'yı aşacak. Bu oran geçen yıl yüzde 5.2 düzeyinde gerçekleşmişti.

 

Türkiye'ye 2.5 yılda kayıt dışı 11 milyar dolar geldi

Türkiye'ye son 2.5 yıllık dönemde 'kayıt dışı' yollardan giren döviz 11 milyar doları buldu. Merkez Bankası, uzun bir süre istatistiki hata veya 'kaynağı bilinmeyen döviz girişi' olarak tanımlanan söz konusu girişin büyük bölümünün 'bankacılık dışındaki özel sektörün yurtdışındaki döviz varlıklarını Türkiye'ye getirmeleri' olabileceğini açıkladı.

Yıllar itibarıyla yaşanan gelişmeler de Merkez Bankası'nın, aynı zamanda yerli kaynaklı sıcak para olarak tanımladığı bu 'kaynağı bilinmeyen' dövizin yönünün kriz ya da kriz beklentisi olan yıllarda çıkış, istikrarlı yıllarda gidiş yönünde olduğunu ortaya çıkarıyor.

Merkez Bankası'nın verilerinden yapılan belirlemelere göre, 2001 yılındaki krizi izleyen 2002 yılında sadece 150 milyon dolar olarak gözüken, 'kayıt dışı döviz girişi', 2003 yılında 5 milyar 36 milyon dolara kadar yükseldi. 2004 yılında 2 milyar 844 milyon dolar olan söz konusu yolla döviz girişi bu yılın ilk beş ayında ise 2 milyar 925 milyon dolara kadar çıktı.

2003-2004 yılları arasında ve bu yılın ilk beş ayını kapsayan yaklaşık 2.5 yıllık dönem içinde Türkiye'ye mali sistemin kayıtlarına yansımadan giren döviz 10 milyar 805 milyon dolara ulaştı.

Oysa 2000 ve 2001 yıllarında, 2 milyar 762 milyon doları 2000, 1 milyar 71 milyon dolarlık kısmı da 2001 yılında olmak üzere toplam 4 milyar 431 milyon dolarlık çıkış yaşanmıştı. 2000 yılındaki kayıt dışı döviz çıkışında uygulanan kur çıpası nedeniyle kriz beklentilerinin ve yıl sonunda yaşanan finansal krizin, 2001'de ise krizin beklentilerinin bu gelişmede etkili olduğu tahmin ediliyor.

Merkez Bankası, mali sistem kayıtlarına yansımadan yaşanan bu döviz girişini yerli kaynaklı sıcak para olarak tanımladı. Kayıt dışı döviz girişinin özellikle 1990'dan sonraki gelişimi Türkiye'ye yönelik ölçülebilen diğer türden sıcak para giriş çıkışlarıyla net hata ve noksan kalemindeki giriş-çıkışların da paralel olduğunu gösteriyor.

Türk Lirası'nın değerlendiği başka bir ifadeyle, Türkiye'de sıcak paranın çok yüksek oranlarda getiri sağladığı yıllarda kayıt dışı döviz girişi, riskin arttığı ya da kayıp yaşandığı yıllarda ise döviz çıkışı olduğu gözlendi.