BEKLENEN GERÇEK: YENİ DÜNYA PETROL ŞOKU -Yrd. Doç Dr. Şamil ŞEN
Petrol fiyatları II. Irak savaşı öncesi 25 $ seviyelerinde iken savaş gündemi ile yükselmeye başlamış, savaşın kısa sürede bitmesinin verdiği iyimserlikle kısa düşüş ardından yavaş yavaş artmış ve günümüzde 60 $ seviyesine dayanmıştır. OPEC başkanının petrol fiyatları 80 $ görecek açıklaması http://www.cnnturk.com.tr/EKONOMI/haber_detay.aspPID=39&HID=1&haberID=77131) arkasından Uluslararası Yatırım Bankası Goldman Sachs petrol fiyatlarının 105 $’a kadar çıkabileceğini analiz etmiştir (http://www.milliyet.com.tr/2005/04/01/son/soneko11.html ). cialis 5mg prix en pharmacie http://cialis20mgsuisse.com/5mg/prix-en-pharmacie cialis 5mg prix en pharmaciecialis forum cialis prodaja cialis bez receptacialis walgreen coupon site cialis coupon
Tarafımdan petrol fiyatları uzun dönemdir analiz edilmekte olup, savaş öncesi “Muhtemel Körfez Savaşının Petrol Fiyatları ve Türkiye Üzerine Etkileri” adlı makalem yayınlanmıştır (bakınız M5 Savunma ve Strateji Dergisi, sayı: 116). Bu makalede yapılan analiz ile gelinen noktadaki petrol fiyatları aynen tahmin edilebilmiştir. Ayrıca, 2003 yılında Prof. Dr. Şener Üşümez ile birlikte çıkardığımız kitabımızda petrol fiyatlarının Irak savaşı ile 50 $ ve muhtemel İran savaşı ile 80 $’a çıkacağı analiz edilmiştir (http://www.inkilap.com/show.asp?id=1313). Yine tarafımdan 20 Ağustos 2004’de Radikal Gazetesinde yayınlanan makalemde petrol fiyatlarının yeni bir petrol şokuna doğru gittiği açıkça analiz edilmiştir (http://www.radikal.com.tr/haber.php?haberno=125457). Ayrıca bu görüşlerim CNNTÜRK, TV8 ve STARTV’ de defalarca tarafımdan açıklanmıştır.
Türkiye’nin petrol ithalatını yapan Tüpraş 2004’de petrol fiyatlarının 26.6 olacağını analiz ederek! planlamalar yapmış (Petrogas Dergisi, sayı: 51), fakat ortalama fiyatlar 42.6 $ olarak gerçekleşmiş olduğu için %75 yanılmıştır. Tüpraş Genel Müdürü petrol fiyatları 35 $ iken fiyatlar buraya kadar artık düşecek demiştir (NTV çanlı yayını). Bu durum tarafımdan Enerji Platformu’nda eleştirilmiş ve yayınlarım Tüpraş’a gönderilmiş olmasına rağmen, maalesef Tüpraş’ın 2005 yılı petrol fiyatları planı 32.5 $ olarak belirlenmiştir.
Diğer taraftan Uluslar Arası Enerji Ajansı Baş ekonomisti Dr. Fatif Birol Körfez Savaşı öncesi petrol fiyatlarının savaş sonrasında düşeceğini söylemiş (CNNTÜRK) bu gerçekleşmemiştir. Aynı uzman 2005 başında TÜSİAD’ta petrol fiyatları ile ilgili konferans vermiş, TV8’de canlı yayına çıkmış ve petrol fiyatlarının yine düşeceğini ikinci kez yanılarak söylemiştir. Türkiye’yi yanlış yönlendirmiştir.
Aynı yanılgı Necdet Pamir içinde geçerlidir. Necdet Pamir boy boy gazetelerde “OPEC ölümü gösterip sıtmaya razı edecek” diyerek ve petrol fiyatlarının 50 doları görmeyeceğini söyleyerek yanılmıştır (http://www.sabah.com.tr/2004/08/17/eko106.html).
Botaş Dış İlişkiler ve Strateji Geliştirme Daire Başkanı Dr. Cenk Pala ise petrol fiyatlarındaki artışın 15 $’dan fazlası psikolojiktir gibi mantığı olmayan bir değerlendirme yapmıştır (bakınız Petrogas Dergisi, sayı: 51) .
Gelinen noktada petrol fiyatlarının yüksek olmasının sebebi 20 Agustos 2004’te Radikal Gazetesi’nde yazdığım gibi (http://www.radikal.com.tr/haber.php?haberno=125457) dünya petrol sağlama güvenliğinin kopmuş olmasından kaynaklanmaktadır.
Petrol fiyatlarını yükselmesinin nedeni;
a) Dünyanın en zengin petrol sahalarına sahip Orta Doğu’da başta Irak savaşı, ABD-İran çekişmesi ve terörist hareketler nedeniyle üretim ve iletim hatlarının güvenliğinin sağlanamaması,
b) Üretici ülkelerin başta etnik, yönetimsel ve sınır sorunları ile tüketici ülkelerin aralarındaki rekabet nedeniyle petrol pazarının etkili yönetilememesi
c) Orta Doğu’da üretim ve iletimin kesilmesine en azından katkı sağlayacak alternatif petrol bölgeleri olan Kafkasya-Orta Asya ile Batı Afrika’dan üretim ve iletimin kolaylıkla yapılamamasıdır.
Bu olumsuzlukların bir araya gelmesi dünya petrol sağlama güvenliğinin kopmasına neden olmuştur. İlave olarak dünya petrol ihtiyacının özellikle Çin ve Hindistan’da olmak üzere beklenen den fazla artması yeni bir petrol şokunu getirmiştir. Gelecek aylardaki petrol fiyatları oluşumu petrol sağlama güvenliğinin oluşturulup oluşturmamasına bağlıdır. Büyük Ortadoğu Projesi, Irak’ın yeniden yapılandırılması, ABD-İran çekişmeleri, terörist faaliyetler, Rusya’nın petrol sektöründe kartel oluşturma çalışmaları, Orta Doğu’da ABD-AB çekişmesi, Orta Asya-Kafkaslar-Karadeniz’deki Rusya-ABD çekişmesi (demokratikleştirme devrimleri, zehirlemeler, şüpheli ölümler) değerlendirildiğinde petrol şoku devam edecek gözükmektedir. Bununla birlikte 105 dolar’a kadar çıkması için gerekli şart mevcut değildir. Bu durum ancak Orta Doğudaki İran veya Irak savaşından daha geniş bir çatışma ile mevcut olabilir.
Türkiye’nin petrol fiyatları artımından daha az etkilenmesi için Petrol Uzmanları (Petrol Jeologu, Petrol Mühendisi), Güvenlik Elemanları (Asker, Gizli Servis Elemanı), Uluslararası İlişkiler Uzmanları ve Ekonomistlerden oluşan bir kriz yönetim ve strateji belirleme ekibin oluşturulması zorunludur.