Ekonomi12 Şubat 2005 00:00

Faiz dışı fazla çözüm değil - Yaman Törüner

Alınan her tedbire rağmen, iç ve dış borçlar hem Türk lirası hem de dolar olarak füze gibi artıyor. Çok başarılı sayılan 2004 yılında bile artış, 33 milyar dolar olmuş. Faiz dışı fazlanın artırılması durumu kurtaracak çare değil. Sorun çok daha radikal çözümler gerektiriyor.renovation vejle renovation skive renovabuscopan link buscopan plus

İyi gelişmeler var:
  • İç ve dış borçlanma faiz oranları düşüyor.
  • İç ve dış borçlanma vadeleri uzuyor.
  • Bütçe gelirleri artıyor.
  • Bütçe dengesi düzelmeye başladı.
  • Faiz dışı fazla giderek artıyor.

    Ama,
  • Bütçe gelirleri ancak yaklaşık enflasyon oranı kadar artırılabiliyor.
  • Net borç ödeyen bütçe yapılamıyor. Bu nedenle, kamu borçları gittikçe artıyor.
  • Faiz dışındaki harcamalar iyice kısıtlandığı için, hükümet söz verdiği işleri bile yapamıyor. Faiz dışı harcama, enflasyon oranının bile altında artıyor.
  • Bütçe açığının gayri safi milli hasılaya (GSMH) oranı azalsa bile, 2003 yılı 2000 yılı seviyesinde (Hazine 2003'e kadar veri sağlamış). Bu veri, inişli çıkışlı. 2004 başarılı. 2005 gerçek test yılı olacak.
  • Faiz dışı fazlanın GSMH'ye oranı da inişli çıkışlı. 2001'de % 6.8 iken, 2003'te % 5.2 oldu. 2004 iyi bir yıldı. Ama, 2005 yine test yılı.
    Konsolide Bütçe (Hazine Müsteşarlığı) verilerine göz atalım:
    Konsolide Bütçe (Milyar YTL)
    Gelirler Faiz dışı giderler Faiz gideri Denge Faiz dışı fazla
    1999 18.9 17.4 10.7 -9.2 1.6
    2000 33.4 26.3 20.4 -13.3 7.2
    2001 51.5 39.5 41.1 -29.0 12.0
    2002 75.6 63.8 51.9 -40.1 11.8
    2003 100.3 81.8 58.6 -40.2 18.4
    2004 109.9 83.7 56.5 -30.3 26.2


    Maliye ve ekonomi yönetimi IMF'yle anlaştıkları her şeyi fazlasıyla yapıyor. Yatırımları, ücret ve maaş artışlarını durdurdular. Teşvikler iyice kısıldı. Muhtemelen yeni verilen teşvik sözlerinden de dönülecek. Yani, bıçak kemiğe dayandı. 2004 yılında iyi sonuç veren faiz dışı fazla, faiz ödemelerinin ödenekten düşük olması nedeniyle gerçekleşti.
    Konsolide bütçe iç ve dış borç stokunu (Yeni Türk Lirası'na çevirmede yıl sonları kurları kullanılmış, Hazine Müsteşarlığı verileri) incelersek:
    Toplam iç borç Milyar YTL/Milyar Dolar Toplam dış borç Milyar YTL/Milyar Dolar
    1999 22.9 / 42.4
    2000 36.4 / 54.2 27.2 / 40.5
    2001 122.2 / 84.9 55.7 / 38.7
    2002 149.9 / 91.7 92.8 / 56.8
    2003 194.4 / 139.3 88.5 / 63.4
    2004 224.5 / 167.3 91.7 / 68.4


    Görürüz ki,
  • Alınan her tedbire rağmen, iç ve dış borçlar hem Türk lirası hem de dolar olarak füze gibi artıyor. Çok başarılı sayılan 2004 yılında bile artış, 33 milyar dolar olmuş.
  • Faiz dışı fazlanın artırılması durumu kurtaracak çare değil.
  • Sorun çok daha radikal çözümler gerektiriyor.