Duyarsızlık kâğıdı yaktı - Fatma Koşar

Hükümetin gerek işletmeler arasındaki, gerek fabrikaların kendi içindeki entegrasyonu göz ardı ederek SEKA'yı haraç-mezat satma politikası, Türkiye'yi bu alanda tamamen dışa bağımlı hale getirecek. Gazete kâğıdından kitap deftere ambalajdan temizliğe "odundan kâğıda kadar her aşamada üretimin" düşünüldüğü SEKA fabrikaları özelleştirme adı altında tasfiye edilirken Türkiye'de yatırım maliyeti yüksek bir sanayi dalı tarihe karışıyor.

Kâğıdın hammaddesi olan selüloz ve odun hamurunu kendi üreten tek kuruluş olan ve düne kadar 50 çeşit kâğıdın üretildiği SEKA İzmit İşletmesi 27 Ocak'ta kapatılıyor. SEKA'nın gazete kâğıdı üreten Giresun ile Balıkesir fabrikalarındaki yanlış politikalar nedeniyle Türkiye ortalama bir yıldır ihtiyacını ithalatla karşılıyor. Aynı oyunun şimdi de İzmit fabrikasında oynandığına dikkat çeken yetkililer, Türkiye'nin dışa bağımlı hale gelmesinin olası risklerini 1994 krizinde yaşananları anımsatarak sıralıyorlar. Fiyatların yüksek oranda arttığı 1994'teki krizde dünya piyasalarındaki istikrarsızlığı SEKA'nın dengelediğini anımsatan uzmanlar, bundan sonra ise piyasanın ulusötesi devlerin insafına terk edileceğini dile getiriyorlar. Selüloz-İş Sendikası'nın SEKA Genel Müdürlüğü'nün verileri ile Devlet Planlama Teşkilatı Özel İhtisas Komisyonu'nun raporundan yararlanarak yaptığı çalışmaya göre, Türkiye'de kâğıda olan talep her yıl yüzde 10 artacak. Buna karşılık kullanılmış kâğıttan üretim yapan özel sektör, kâğıdın hammaddesi olan selüloz ve odun hamurunu kendisi üretme konusunda ise yetersiz kalıyor.

Yatırım maliyeti çok yüksek olduğu için dünyada pek çok gelişmiş ülkede mülkiyeti devlete ait, özerk yönetimle ayakta duran fabrikaların bulunduğu belirtilen çalışmada, ''Yeni bir gazete, dergi çıkarmak isteyenleri düşünün. Basın tekelleriyle rekabet etmek için yola çıkıp maliyetleri karşılayamadığı için batan fikir kulüplerini, dergileri düşünün'' denildi.

Türkiye pazarının tekellerin iştahını kabarttığı belirtilen çalışmaya göre, Türkiye'de kişi başına kâğıt karton tüketimi 31.7 kilogramda kalıyor. Bu oran AB ülkelerinden en az tüketimin olduğu Yunanistan'da 83.9 kilogram iken diğer ülkelerde 320 kilograma kadar çıkabiliyor. Selüloz-İş'in raporunda, Türkiye'nin kâğıt sanayiine yatırım yapmazsa yakın gelecekte ulusal gelirinin oldukça büyük bir payını kâğıt ithalatına ayırıp milyarlarca doları harcayacağı uyarısı yapılıyor. DPT'nin VIII. Beş Yıllık Kalkınma Planı Özel İhtisas Komisyonu'nun raporuna göre de bu alana yatırım yapılması zorunlu.

Özel sektöre göre de SEKA'da yanlış bir özelleştirme stratejisi izlendi. Sabancı Holding şirketlerinden OlmukSa Genel Müdürü Akın Paksoy , birkaç kez ihaleye çıkarıldığı halde satılamayan SEKA'nın Silifke İşletmesi hakkında ''Burayı alan ne yapsın, hammadde sorunu var, ayrıca pazara uzak'' dedi. Özel sektörün kullanılmış kâğıdın dönüştürülmesinde önemli olduğunu belirten Paksoy, gazete kâğıdı gibi ürünlerde ise ihtiyacın ithalatla karşılandığını belirterek Türkiye'de asıl sorunun hammadde olduğunu savundu.

Kötü yönetim ve yatırımsızlık...

Türkiye'nin yedinci fabrikası olan İzmit İşletmesi, 1980'li yıllara kadar Türkiye'nin en büyük kâğıt tesisi konumundaydı. Kötü yönetim, yatırım eksikliği gibi nedenlerden ithal kâğıtla rekabet etmekte zorlanan SEKA 1998'de özelleştirme kapsamına alındı. O süreçte yapılan büyük mitingler dönemin hükümetine geri adım attırdı, ancak Özelleştirme Yüksek Kurulu 4 Kasım 2004'te fabrikanın kapatılmasına karar verdi. İşçilerin etkin kullanılmamasına da tepki göstererek eylemlerini sürdürdüğü fabrikada 10 makineden altısı ihale yöntemiyle satılırken geri kalanlar ise yatırım yapılmadığı ve selüloz getirilmediği için çalışmıyor. Selüloz-İş, 5 milyon dolar yatırımla fabrikanın yeniden üretime geçeceğini; 21 milyon dolarla ise tam kapasiteyle çalışacağını savunuyor.