Dış Borçlardaki Artışın Nedeni Dış Açıklar Değildir - Korkut Borotav
Türkiye'nin 2004'te verdiği cari işlem açığı önemli midir? Ne zaman bir sorun olur? Kriz sonrasında yılda ortalama yüzde 13 dolaylarında büyüyerek 2004'ün ilk yarısında 150 milyar eşiğine dayanmış olan dış borcumuzun düzeyi bir endişe kaynağı olmalı mı? Bu soruları geçen hafta tartıştım. Bugün ve önümüzdeki hafta da, ''Türkiye'nin hızla büyüyen dış borçları, ekonominin verdiği dış açıklardan mı kaynaklanıyor'' sorusunu tartışmak istiyorum. Bu iki yazının sonunda göstermeye çalışacağım ki, dış borçlardaki başıboş artışın ardındaki ana etken cari işlem açıkları değil, çapaçul neoliberal politikalardır. cialis manufacturer coupon drug coupon drug coupon cardsymbicort turbuhaler 200 6 cena blog.phmglobal.com symbicort cenaabilify link abilifycialis walgreen coupon site cialis couponcialis sample coupon cialis manufacturer coupon 2016 cialis manufacturer couponmicardisplus 80/25 mg click micardis plus 80 12.5 mg
Tablomuz önce bir basit bulguyu sunuyor: 1998 ile 2003 sonu arasında Türkiye'nin dış borç stoku, 84.2 milyar dolardan 145.8 milyar dolara yükselerek 61.6 milyar dolar artmıştır. 2004 Haziranı'nda ise, dış borçlardaki artış 64 milyar dolara yükselmiştir.
Borçlardaki artışın bir bölümü ''çapraz kurlar'' daki değişmeden kaynaklanıyor olabilir. Dış borçların toplamı dolarla verilir; ancak Türkiye sadece dolarla borçlanmamıştır. Borçların toplamı ve bileşimi hiç değişmemiş olsa dahi, yabancı paralar arasındaki parite değiştikçe borç toplamı artar veya azalır. Örneğin dolar Euro karşısında değer yitirdikçe Euro ile yapılmış borçların değeri dolar olarak yükselir ve dolarla ifade edilen dış borçlar toplamını yukarı çeker.
Dış borçlardaki artışı hesaplarken bu düzeltmeyi de yapalım. (Eksiksiz bir ''düzeltme'' , yıllık ödemeler dengesinin tüm kalemleri üzerinde de yapılmalıdır; ancak bu çetin işleme burada girişmiyorum.) Türkiye'nin dış borç stokunun yaklaşık yarısı dolar ve dolara bağlı paralardan, diğer yarısı ise (kabaca) Euro'yu izleyen paralardan oluşur. 1997 sonunda Alman Mark'ını dönüşüm kuru üzerinden Euro'ya çevirirseniz, 1 Euro=1.09 dolar paritesini bulursunuz. 2003 sonunda bu kur 1.26'ya çıkmıştı. Bu sonuncu tarihteki dış borç stokunun Euro'ya bağlı bölümünü, 1997 paritesi ile hesaplarsanız, dış borç toplamı dolar olarak düşecek; 1998 sonrasındaki artış 51.5 milyar dolara inecektir. Aynı işlemi 2004 ortasındaki dış borç stoku için yaparsanız, 1998-Haziran 2004 arasında dış borçlardaki artış 64 milyar dolardan 57.9 milyar dolara inmiş olacaktır. Bu rakamlar, dış borç artışlarının çapraz kurlarla ilgili olmayan ''gerçek'' büyüklükleri olarak görülmelidir.
****
Tablo aracılığıyla tartışacağımız soru şudur: ''IMF'li yıllar'' boyunca dış borçlarda gözlenen hızlı büyüme cari işlem açıklarından mı kaynaklanmaktadır?
Tablomuz, bu soruyu yanıtlıyor: 1998'le 2003 arasında yıllık cari işlem dengelerini üst üste koyun; ulaşacağınız birikimli toplam sadece 14 milyar dolardır. Veya bitim tarihini 2004 Haziranı'na alınız, birikimli cari açıklar 24 milyar dolarda kalacaktır.
Bu rakamları cari/sabit paritelerle hesaplanan dış borç artışlarıyla karşılaştıralım: Kısacası görünmektedir ki Türkiye'nin 1998 sonrasındaki dramatik dış borç artışının cari işlem açıklarından kaynaklanan bölümü (bitim tarihine veya pariteye göre) yüzde 23 ile yüzde 41 arasında değişen bir sınır içinde kalmaktadır. Bu saptama, dış borçların çok önemli bir bölümünün, ekonominin verdiği dış açıklardan bağımsız olarak, adeta kendi ivmesiyle büyüdüğünü ortaya koymaktadır.
****
O halde soralım: Türkiye'yi borçlandıran yabancı sermaye, cari işlem açıklarının finansmanı dışında nerelere, ne kadar gidiyor? Bu sorunun ek verilerle tartışılması gerekiyor. Önümüzdeki haftaya...