Dünya Ekonomisi Nereye? - Korkut Borotav
Geçen hafta bu köşede, giderek artan büyük dış açıklar veren ABD ekonomisinin dünya ekonomisinin diğer bölgelerini nasıl etkilediğini gözden geçirmiştim. Ortaya çıkan tabloya göre, ABD'nin 2003'te 542 milyar dolara ulaşan cari işlem açıkları, gelişmekte olan ülkeleri de (bir bütün olarak ele alındığında) dış fazla veren bir blok haline dönüştürmekte idi.fusidinezuur voetschimmel click fusidinezuur acneoxcarbazepine dosage bilie.org oxcarbazepin
Amerikan ekonomisinin bu konjonktüre yaptığı katkı sürdürülebilir mi? Ve bu konjonktürün değişmesi halinde ne gibi sorunlarla karşılaşacağız? Bugün bunları tartışmak istiyorum.
****
Geçenlerde katıldığım bir seminerde Cambridge Üniversitesi'nde dünya ekonomisini inceleyen bir çalışma grubundan Alex Izurieta, ABD'nin cari işlem ve kamu açıklarının önümüzdeki yıllardaki seyrine ilişkin kimi öngörüleri açıkladı. Kısaca aktarayım:
ABD ekonomisi 2004'te yüzde 3.5'e yaklaşan büyüme hızıyla milli gelirinin yüzde 6'sı dolaylarında cari işlem açığı vermektedir. Bu gidişle dış açık önümüzdeki yıllarda daha da büyüyecektir. Zira, ABD ekonomisiyle dış dünya arasındaki faiz/kâr gelir/giderleri arasındaki bilanço 2003'e kadar ''artı'' idi; ancak bu fazlalık giderek eriyerek geçen yıl 17 milyar dolara düşmüştür. Son yıllarda Amerikan ekonomisine dünyanın dört köşesinden yapılan ''dış yatırımlar'' öylesine büyük bir stok oluşturmuştur ki, bunlardan sağlanan faiz/kâr transferlerinin ABD cari işlemlerini hızla eksiye dönüştürmesi kaçınılmazdır. Ve bu yeni etkenin katkısıyla bugünkü büyüme hızının sürdürülmesi halinde ABD cari işlem açığının kısa sürede milli gelirin yüzde 10'una ulaşması gündemdedir.
Amerika'da bireyler ve şirketler yüksek tasarruf yapsaydı, büyüyen dış açıklar fazla sorun yaratmayabilirdi. Ancak, Amerikan özel sektörünün net tasarruf oranı çok düşüktür; harcamalarının büyük bölümü borçlanma ile gerçekleşmektedir. Cambridge araştırması, sözü geçen büyüme-dış açık ikilisinin, milli gelirin yaklaşık yüzde 9'una ulaşan kamu açıklarına yol açacağını tahmin ediyor. Bu boyutta kamu açıkları, Amerikan toplumunun kabul edebileceği sınırların çok üzerindedir.
****
Hem büyümeyi sürdürecek, hem de dış ticaret açığını daraltacak bir çözüm yolu, doların değer yitirmesidir. Ancak, cari işlem açığının yarı yarıya daralması için Euro'yu 1.80 dolara kadar yükseltecek bir kur ayarlaması gerekli görülüyor. Devalüasyon, Amerikan ekonomisini, paraları değer kazananlar aleyhine kayırır. Bu düzeyde bir kur sıçramasının Avrupalılar ve Japonlar tarafından sineye çekilmeyeceği; karşı hamlelere yol açacağı ortadadır. Ayrıca, doların bu boyutta değer yitirmesi yeni sorunların başlangıcı olacaktır. Geçenlerde Clinton yönetiminin yıldız bakanlarından Robert Reich , dolardan Euro'ya geçişlerin hızlanmış olmasına dikkat çekti ve ''kritik bir eşiğe ulaşıldıktan sonra doların batık bir yatırım olarak görülmesi ve şimdiye kadar doların çöküşünü frenlemiş olan Doğu Asya bankalarının tavır değiştirmesi'' halinde zincirleme bir inişin başlayabileceğini vurguladı.
Bu durumda en olası öngörü, 2005'ten başlayarak ABD ekonomisinin büyüme hızının aşağıya çekilmesidir. Daha az büyüyen Amerikan ekonomisinin dış açıkları da daralacaktır. Bu da, 2000 sonrasında cari işlem fazlası vermeye başlayan gelişmekte olan ülkelerin büyüme hızlarını düşürecek; Türkiye gibi geçmiş yılların olumlu konjonktüründe dahi abartılı dış açıklar veren ülkeler daha da zorlanacaktır.
****
Avrupa ve Asya son yıllarda ABD'ye kaynak aktarmakta; bu kaynaklar sayesinde büyüyen Amerikan ekonomisi de dünya ekonomisine belli bir büyüme ivmesi taşımaktaydı.
Dış kaynakların Amerika'nın büyümesine katkısı sınırlandığı takdirde, azgelişmiş ekonomiler büyük boyutlu dış talep daralması ile karşılaşacaklar; küçülen dünya piyasalarında rakiplerini veya emekçilerini daha da yoksullaştıran tahripkâr bir yarışma sürecine zorlanacaklardır. Üçüncü dünyanın halkları için önümüzdeki yıllarda çok sancılı süreçler gündemdedir.
Ta ki, büyüme sürecini adım adım ve yeni baştan iç pazarlara kaydıran stratejik bir dönüşüm gerçekleşebilsin...