Azmi Ateş Başkanlığında, milletvekilleri Hamza Albayrak, Nimet Çubukçu, Fahrettin Poyraz, Ali Küçükaydın, Yüksel Çorbacıoğlu, Atilla Koç, Halide İncekara, Ahmet Güryüz Ketenci, Kemal Kılıçdaroğlu, Fazıl Karaman ve Mahmut Yıldız'dan oluşan komisyon 1.110 sayfalık raporun eklerini hacmin büyüklüğü nedeniyle bastırma olanağı bulamadı.
Komisyonun kendisine tanınan 3 ay gibi kısa bir süre içinde 700’e yakın yazışma yaptığı, onbinlerce sayfa bilgi ve belge temin ederek incelediği, düzenlenen 41 oturumda 51 kişiyi Komisyona davet ederek yaklaşık 120 saat süreyle dinlediği öğrenildi.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığı
Yolsuzlukların Sebeplerinin, Sosyal ve Ekonomik Boyutlarının Araştırılarak Alınması Gereken Önlemlerin Belirlenmesi Amacıyla Kurulan Meclis Araştırma Komisyonu (10/9)
Sayfa 363-367
Demir-Halk Bank’ın (Nederland) N.V. Satış İşlemleri
a) Tespitler
30.12.1992 tarihinde 10 milyon USD sermaye ile Hollanda'da kurulacak bankaya T.Halk Bankası A.Ş.'nin % 30 oranında iştirak etmesi Bakanlar Kurulu'nun 05.12.1992 tarih, 92/3800 sayılı kararı ile uygun bulunmuştur .
13.10.1992 tarihinde Demirbank ile T.Halk Bankası A.ş. arasında ortaklığa ilişkin sözleşme imzalanmıştır.
Ticaret Bankası olarak faaliyetini sürdüren Demir-Halkbank'ın 31.12.2001 tarihi itibariyle yurt dışında bulunan 15 şubesi ve İstanbul temsilciliğinde toplam olarak 280 kişi çalışmaktadır.
Banka, 2001 yılı vergi sonrası kârı 18.756.000 EURO'yu ortaklarına da dağıtmayıp sermayeye katmıştır.
Demir-Halkbank'ın hisselerinin % 70'ine sahip olan Demirbank'ın, Kasım/2000 ayı krizinden sonra TMSF (Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu) bünyesine alınmasıyla Demir-Halkbank'ın hisselerinin % 70'i de TMSF'ye geçmiştir.
Bu gelişmelerden sonra Demirbank T.A.ş., T. Halk Bankası A.Ş.'ye 13.9.2001 tarihli bir yazı göndererek, TMSF'nin Demir-Halkbank"ın hisselerinin şansına ilişkin yaptığı ihalenin sonuçlandığını ve TMSF'nin en iyi teklifi veren (84,5 milyon USD) Halit Cıngıllıoğlu - Aydın Doğan ortaklığına Demir-Halkbank'ın % 70 oranındaki hisselerini devretmek için görüşmelere başlama kararı aldığını belirtmiş ve Demir Halkbank'ın ana sözleşmesinin 1l. maddesine istinaden öncelikli satın alma hakkının kullanımına ilişkin T.Halk Bankasının görüşünü sormuştur.
Bunun üzerine T.Halk Bankası T.C. Başbakanlık Hazine Müsteşarlığına 20.09.2001 tarih. 85165 sayılı bir yazı göndermiş ve Demirbank'ın görüş sorduğu 13.9.2001 tarihli yazıya atıfta bulunarak özetle; Banka'nın (20.09.2001 tarih ve 38 -01 sayılı) Yönetim Kurulu"nda temel misyonları ile örtüşmeyen veya azınlıkta oldukları iştiraklerde devamın benimsenmediği, Demir-Halkbank'ın faaliyetleri ile Banka'nın misyonunun örtüşmediği, 84,5 milyon USD ile kısa vadeli borçların ödenmesi veya hedef müşteri kitlesine plasman yapmanın daha uygun gözüktüğü, öncelikli satın alma hakkının kullanılmaması halinde % 70'lik kısmın satışı ile Demir-Halkbank'taki % 30 hissenin Özelleştirme ıdaresi'ne devredilmesi şeklinde görüşlerin oluştuğu belirtilerek bu görüşlerin değerlendirilip izlenecek yol hakkında talimat verilmesi istenilmiştir.
İlgili Müsteşarlık cevaben gönderdiği 25.09.2001 tarih, 52321 sayılı yazıda T.Halk Bankası A.Ş.'nin Yönetim Kurulu'nda oluşan görüşün kendileri tarafından da uygun bulunduğu belirtilmiştir.
Netice olarak T.Halk Bankası, Demirbank'a cevaben gönderdiği 27.09.2001 tarih ve 289 - 87195 sayılı yazıda Demirbank'a ait % 70 oranındaki hisselerin öncelikli alım hakkının kullanılmamasına Yönetim Kurulu'nca karar verildiği belirtilmiştir.
TMSF tarafından da Demir-Halkbank'ın hisselerinin eski ortak Halil Cıngıllıoğlu ile Aydın Doğan ortaklığına devredilebilmesi için Banka'ya ön alım hakkını kullanıp kullanmayacağı 10.12.2001 tarih, 155/3159 sayılı yazı ile sorulmuş, cevaben gönderilen 19.12.2001 tarih, 773 sayılı yazıda % 70 oranındaki hisselerin öncelikli alım hakkının kullanılmamasına karar verildiği belirtilmiş, bu yazıda Demir - Halkbank yerine Demirbank denildiği için yanlışlık 25.03.2002 tarih, 102 sayılı yazı ile düzeltilmiştir.
l şubat 2002 tarih, 24658 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 2002/3555 sayılı Bakanlar Kurulu Kararının 3. maddesinde belirtilen;
"4603 sayılı Kanunun 2 inci maddesinin l inci fıkrası hükmü uyarınca, bankaların yönetim kurulları, kârlılık ve verimlilik ilkelerini dikkate alarak, yeniden yapılandırma çalışmalarında yapacakları değerlendirmelere göre, bu Kararın l no.lu eki kapsamında yer alan ve iştigal konuları 4389 sayılı Bankalar Kanunu'nda tanımlanmış olan iştiraklerindeki paylar konusunda; kontrol güçlerinin bulunup bulunmadığı, bunların sunduğu hizmetlerden maliyet avantajı elde edilip edilmediği hususlarını dikkate alarak, paylarını artırmak amacıyla yeni hisse edinmeye ve yeniden yapılandırma çalışmalarında ihtiyaç duyacakları l no.lu ekte yer alan iştiraklerini birleştirmek suretiyle yenilerini kurmaya ve birbirlerinin anılan ekte bulunan iştiraklerine katılmaya yetkilidirler.
Bankaların yönetim kurullarınca; birinci fıkrada belirtilen kıstaslar dikkate alınarak, bankaların iştirak portföylerinden çıkarılmalarına karar verilen iştirak hisseleri, Özelleştirme ıdaresi Başkanlığı'na devredilir." hükmü uyarınca T.Halk Bankası Yönetim Kurulu 27.09.2001 tarih 39-1 sayılı karar ile Demir - Halkbank'a ait % 30 oranındaki hissenin Özelleştirme idaresi Başkanlığına devredilmesini kabul etmiştir.
BDDK tarafından 06.12.2002 tarihinde el konulan Demirbank’ın hakim ortağı Halit Cıngıllıoğlu’nun 4389 sayılı Bankalar Yasasının 7.madde 2-bc’de "hakkında 14.madde uyarınca işlem yapılmakta olan bir bankada doğrudan veya dolaylı olarak % 10 ve daha fazla oranda veya bu oranın altında olsa dahi yönetim veya denetim kurullarına üye belirleme imtiyazı veren pay sahibi olmaması" hükmü gereğince Türkiye’de faaliyet gösteren bir bankada bankacılık lisansı alması mümkün değilken, adı geçene Demir-Halkbank’ın TMSF’deki iştirak kapsamında bulunan ve Türkiye’de de şube aracılığı ile faaliyet gösteren banka hisselerinin satışı etik olmadığı gibi yasa kapsamına da uygun olmadığı düşünülmektedir.
Yukarıda da belirtildiği üzere 4603 sayılı yasa gereği T.Halk Bankası’nın yönetim kurullarının re’sen iştiraklerindeki paylarını artırmaları yetkisi varken, Halkbank yönetiminin bu hususu Hazine Müsteşarlığına sorma nedeni anlaşılamamıştır. Yalnız bu bankanın iştirak politikalarına ve temel misyonlarına uyuşmadığına karar veren T.Halk Bankası Genel Müdürü Emel ÇABUKOĞLU’nun 14.madde kapsamına alınan Demirbank’ın Yönetim Yurulu üyesi ve Genel Müdür Yardımcısı olması, Demir-Halkbank’ın % 70 hissesinin yarısını satın alan Aydın Doğan’a ait Dışbank eski Yönetim Kurulu Başkanı Vural AKIşIK’ın da bu yönetim kurulu kararında imzasının olması ayrıca dikkati çekmektedir. Halk Bankası Yönetim Kurulu Başkanı Vukal Akışık bu yönetim kurulu kararı ve görüşlerinden sonra görevinden istifa ederek yine Aydın Doğan’ın hakim ortağı olduğu Dışbank’a Yönetim Kurulu Başkanı olarak atanması da bu işlemlerden dolayı 2531 sayılı yasaya aykırılık teşkil etmektedir.
Demir-Halkbank Hollanda’da faaliyet gösteren tek kamu bankası olması, ayrıca Türk işçilerinin yoğun bulunduğu Almanya’da da bir çok şubesi ile hizmet verdiği gözönüne alındığında bu bankanın sermaye artırımına katılınmayarak bankanın % 30 hissesinin de Özelleştirme ıdaresine devredilmesi sonucunda T.Halk Bankası’nın Almanya ve Hollanda daki işçi döviz havalelerini yabancı bankalar arasında komisyon ödemek zoruna bırakmış ve bankanın döviz girdisini azaltıcı işlemlere sebebiyet verildiği iddia edilmektedir.
BDDK’nın Komisyonumuza gönderdiği cevapta (EK 11) da;
Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonunun 25.07.2001 tarih ve 140 sayılı Kararı ile hisselerinin tamamı Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonuna devredilen Demirbank T.A.ş.'nin Demir Halk Bank N.V., Demir Kazakhstan, Demir Romania S.A., Demir Kyrgyz International, Demir Bulgaria A.D. ve Demir Romlease S.A.'den oluşan yurt dışı iştiraklerinin satışa sunulmasına karar verilmiştir.
Aynı kararla, söz konusu iştiraklerin faaliyet gösterdikleri ülkelerde ve Türkiye'de satış ilanı yapılmasına, ilgilenen yatırımcılara gerekli incelemeyi yapmalarını teminen belli bir süre verilmesine, satışa sunulacak iştiraklerin bulundukları ülkelerde faaliyet gösteren Uluslararası Denetim şirketlerine veya yatırım bankalarına satışa sunulacak hisselerinin değerlerinin tespit ettirilerek, sonuçlarının Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonuna gönderilmesine ve satışa sunulacak iştiraklerin diğer ortaklan ile faaliyet gösterdikleri ülkelerin yetkili gözetim ve denetim organlarına bilgi verilmesi için satışı yürütmek üzere Demirbank T.A.Ş. Yönetim Kuruluna yetki verilmiştir.
Söz konusu hisse satışları ile ilgilenen yatırımcılar tekliflerini TMSF'ye iletmiş ve verilen teklifler üzerinde yapılan değerlendirmeler sonucunda; Demirbank T.A.ş.'nin Demir Halk Bank N.V.'deki %70, Demir Kazakistan Bank'taki %99.96, Demir Kyrgyz International Bank'taki %60 ve Demir Bulgaria A.D.'deki %100 oranlarındaki hisselerine ilişkin olarak Halit Cıngıllıoğlu-Aydın Doğan tarafından yapılan, USD 95 milyon (peşin) tutarındaki teklif, 2 Ekim 2001 tarihli TMSF Yönetim Kurulu kararı ile uygun bulunmuştur.
Bu çerçevede, 5 Ekim 2001 tarihinde imzalanan Satış Vaadi Sözleşmesi kapsamında, ilgili ülkenin gözetim ve denetim otoritelerinin onaylarının da alınması üzerine, nakit bedelin tahsilatı karşılığı satış gerçekleşmiştir.
Demir-Halk Bank (Nederland) N.V. ye ait bilanço ve gelir-gider tabloları incelendiğinde; 31.12.2000 tarihi itibariyle Demir-Halk Bank'ın aktif büyüklüğünün 1.303.115 bin EUR (1.199.908.292 $), özkaynaklar toplamının 642 bin EUR (135.027.954$), aynı döneme ait dönem net karının ise 24.880 bin EUR (22.909.504 $) olarak gerçekleştiği, 30.06.2001 tarihli itibariyle aktif büyüklüğünün 1.647.195 bin EUR (1.402.257.104 $), özkaynaklar toplamının 168.065 bin EUR (143.073.735 $), gelir-gider tablosundaki net karının 21.423 bin EUR (18.237.400 $) olarak gerçekleştiği görülmekte olup, 31.12.2001 tarihli bilançosunda ise aktif büyüklüğünün 1.799.862 bin EUR ya (1,588.918.174 $) yükseldiği, özkaynaklar toplamının 165.398 bin EUR (146.013.354$), dönem net karının ise 18.756 bin EUR ya (16.584.281 $) gerilediği görülmektedir.
Demir Halk Bank (Nederland) N.V.'nin değerlemesini yapan KPMG Corporate Finance N.V. (EK 12);
Banka'nın, 1998, 1999 ve 2000 yıllarına ait mali tablolardaki veriler ile 30.06.2001 dönemine ait malî tabloları içeren dönemsel bilgi ve belgeler dikkate alınarak, 2001-2004 yılları için oluşturulan mali tahminler üzerinden "Bugünkü Değer Analizi" (Discounted Cash Flow) ve "Benchmark Analizi" olmak üzere iki metot kullanarak Banka'nın değerleme çalışmasını yapmıştır. Buna göre, 08.08.2001 tarihi itibariyle düzenlenen raporda söz konusu Banka'nın tahmini değeri 136.770 -145.888 bin Amerikan Doları (150-160 milyon EUR) arasında belirlenmiş, bu çerçevede, satışa konu edilen %70 oranındaki hissenin değeri ise 95.739 bin $-102.121 bin$ (105-112 milyon EUR) aralığında tespit edilmiştir.
Banka'nın değerlemesi yapılırken, Hollanda yetkili mercilerinin, yüksek faiz oranları nedeniyle Türkiye'ye yönelik risklerin sınırlandırılmasına yönelik uygulamaların gündeme gelebileceği, yaşanan krizlerin Türkiye piyasasına yönelik olumsuz etkiler meydana getirdiğinden bahsedilmektedir. Ayrıca, yaşanan krizlerden dolayı, Türkiye'ye yönelik yüksek kredi riski nedeniyle, yetkili otoriteler tarafından Banka'dan yeni sermaye konulması talebinde bulunulduğu, Banka'nın değeri üzerinde bu hususların olumsuz etkiler doğuracağı hususları belirtilmiştir. Bu bağlamda, Hollanda Merkez Bankasının Mart 2001 tarihinden geçerli olmak üzere Türkiye riskleri için % 200 oranında karşılık ayırma zorunluluğu getirmiş olduğu da gözden uzak tutulmamalıdır.
Demir Halk Bank (Nederland) N.V. ile birlikte TMSF'ye ait hisseleri Doğan-Cıngıllıoğlu konsorsiyumuna devredilen diğer yurt dışı iştiraklerden Demirbank Bulgaria A.D. ile Demir Kazakhstan Bank ve Demir Kyrgyz International Bank'ı değerleyen Arthur Andersen A. A. Aktif Analiz S.M.M.M. A.ş. değerleme metotu olarak "Adjusted Net Assets" yöntemini kullanmış ve değerleme çalışmasında 30.06.2001 tarihi itibariyle mevcut mali tablolar esas alınmıştır.
BDDK’nın komisyonumuza gönderdiği bilgi notunda bankanın satıştan evvel KPMG firmasına 30.06.2001 tarih baz alınarak yaptırılan değerleme raporunda % 70 hissenin 95.7-102.1 milyon USD olarak değer biçilmesine rağmen bu bankanın 84.5 milyon USD satılması da inceleme konusu yapılmalıdır. Zira DDK tarafından Demirbank’a ilişkin düzenlenen inceleme ve araştırma raporu eklerinde bu bankanın 31.12.2000 tarihi itibariyle değeri yaklaşık 306 milyon USD olarak gösterilmiştir. Bu durum karşısında 31.12.2000-30.06.2001 tarihleri arasında bankanın aktif yapısında herhangi bir bozulma olmadığı halde KPMG firması tarafından değerlemenin nasıl yapıldığı ayrıca araştırılmalıdır.
Komisyonumuzca T. Halk Bankasından Demir-Halkbank ile olan kredi ve mevduat ilişkileri sorulmuş fakat bu bankadan ticari sır nedeni ile cevap alınamamıştır.
b) Öneriler
Yukarıda anlatılan şekilde; değerleme firmasınca devredilecek %70 hissenin değerleri 95,7 – 102,1 milyon dolar tespit edilmesine; DDK’nın Demirbank’a ait düzenlediği araştırma ve inceleme raporu ekinde bu bankanın 31.12.2000 tarihi itibariyle yaklaşık değeri 306 milyon dolar olarak saptanmasına karşın, 84,5 milyon dolara; aynı zamanda Demirbank’a el konulduğundan Bankalar Kanunu 7/2.bc hükmünce banka sahibi olması mümkün olmayan Halit Cıngıllıoğlu’na satılması eylemi; TMSF kapsamında olması nedeniyle Bankalar Kanunu 3/8 maddesi gereğince Devlet malı olan banka hisselerinin; aynı madde ve fıkra gereğince Devlet memuru sayılan BDDK yetkililerince, satımı sırasında pahasına fesat karıştırarak TCK 205. maddeye muhalefet ettikleri düşünüldüğünden satışı gerçekleştiren BDDK üyeleri ve TMSF yöneticileri hakkında C. Savcılığına suç duyurusunda bulunulması gerektiği düşünülmektedir.
Ayrıca bu hususta, Başbakanlık Teftiş Kurulu koordinatörlüğünde; Başbakanlık Müfettişi, Sayıştay Denetçisi, Hesap Uzmanı, Başbakanlık Yüksek Denetleme Kurulu Denetçisi ve Bankalar Yeminli Murakıbından oluşacak bir komisyon tarafından inceleme ve soruşturma yapılması tavsiye edilmektedir.
Sayfa 365
Demir-Halkbank’ın % 70 hissesinin yarısını satın alan Aydın Doğan’a ait Dışbank eski Yönetim Kurulu Başkanı Vural AKIŞIK’ın da bu yönetim kurulu kararında imzasının olması ayrıca dikkati çekmektedir. Halk Bankası Yönetim Kurulu Başkanı Vukal Akışık bu yönetim kurulu kararı ve görüşlerinden sonra görevinden istifa ederek yine Aydın Doğan’ın hakim ortağı olduğu Dışbank’a Yönetim Kurulu Başkanı olarak atanması da bu işlemlerden dolayı 2531 sayılı yasaya aykırılık teşkil etmektedir.
Sayfa 166
Örnek: 2531 Sayılı Kanuna Göre Ceza Kovuşturması
A. Vural Akışık, Dışbank’taki görevinden ayrılarak Nisan 2001’de Kamu Bankaları Ortak Yönetim Kurulu Başkanlığına atanmış, bu görevi sırasında Halk Bankasının %30 iştiraki olan Demirhalk Bankasının TMSF tarafından devralınan %70’lik hissesi için "misyonumuza uygun değildir" görüşü ile rüçhan hakkını kullanmamış, bu hisseler daha sonra Cıngıllıoğlu ve Dışbank’ın hakim ortağı Aydın Doğan’a satılmıştır. Daha sonra Mart 2002 tarihinde görevinden istifa ederek Dışbank’ta Yönetim Kurulu Başkanlığı ve ardından Doğan Holding ve İş-Doğan POAş şirketinin Yönetim Kurulu Üyeliği görevlerine getirilmiştir.
Nitekim, adıgeçen hakkında 2531 sayılı yasaya aykırılıktan dolayı Eyüp Cumhuriyet Savcılığına yapılan suç duyurusu sonucunda adıgeçenin bu görevi geçici olarak üstlendiğini ve görevinin bitmesi üzerine Dışbank’taki eski görevine döndüğünü savunması karşısında takipsizlik kararı verilmiştir.
Sayfa 376
Demirbank’a el konulduktan sonra HSBC Banka satışı sırasında HSBC Bank tarafından kabul edilmeyen ve Demirbank tarafından kullandırılmış bir çok kredinin bilahare yine Bank2000 adlı off-shore bankasına intikal ettirildiği tespit edilmiştir. Bu kredilerin içinde büyük montanlı kısmının Doğan Grubu ve Petrol Ofisi kredilerinin teşkil etmesi ve bu kredilerin vadeleri geldikten sonra 2008 yılına kadar uzun vadeye de yayılmış olması hususlarının da ayrıca araştırılması gerektiği görüşündeyiz.
| | |
|
